Giải Câu hỏi trang 101 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Bối cảnh của đoạn trích: Đoạn này nằm ở phần cuối tác phẩm, khi ông lão Xan-ti-a-gô đã kéo được con cá kiếm khổng lồ về bờ, nhưng trên đường về đàn cá mập đã rỉa sạch thịt, chỉ còn trơ lại bộ xương trắng và chiếc đuôi dựng đứng buộc bên mạn thuyền. Sáng hôm sau, ở quán Ăn Terrace (Hiên), một nhóm du khách nhìn thấy bộ xương cá trôi dập dềnh theo sóng cùng rác rưởi ngoài cảng.

a) Tình huống hiểu lầm diễn ra như thế nào:

- Một người đàn bà du khách nhìn thấy cái bộ xương dài, trắng với chiếc đuôi to đẹp đung đưa theo sóng. Bà không biết đó là gì nên hỏi người phục vụ.

- Người phục vụ cố giải thích rằng đàn cá mập ("tiburon") đã ăn thịt con cá kiếm của ông lão, nên chỉ còn lại bộ xương. Anh nói gọn: "Eshark" (cá mập) — ý muốn kể lại chuyện cá mập đã làm gì.

- Người đàn bà lại hiểu nhầm rằng chính cái bộ xương ấy là xương của một con cá mập. Vì thế bà buột miệng: "Tôi không biết cá mập lại có cái đuôi đẹp, cân đối đến thế." Người đàn ông đi cùng cũng chỉ ậm ừ đồng tình.

b) Nguyên nhân của sự hiểu lầm:

- Lời giải thích của người phục vụ quá vắn tắt, lại bằng thứ tiếng không trọn vẹn (nửa Tây Ban Nha, nửa Anh), nên du khách không nắm được đầu đuôi câu chuyện.

- Những vị khách này là người ngoài cuộc, không hề chứng kiến và cũng không quan tâm đến cuộc chiến đấu phi thường của ông lão; họ chỉ thấy một vật thể lạ trôi nổi và tò mò nhất thời.

c) Ý nghĩa của tình huống hiểu lầm (lớp nghĩa sâu — nguyên lí "tảng băng trôi"):

- Sự hiểu lầm tưởng như chỉ là một chi tiết hài hước lại chứa đựng nỗi chua xót lớn: thành quả vĩ đại và cả hành trình gian khổ, kiêu hãnh của ông lão bị người đời nhìn một cách hời hợt, thậm chí hiểu sai hoàn toàn.

- Nó làm nổi bật sự cô đơn của con người và của người nghệ sĩ/người lao động chân chính: khát vọng và chiến công đích thực thường không được kẻ bàng quan thấu hiểu.

- Qua đó, nhà văn gửi gắm niềm cảm thông và sự trân trọng đối với ông lão, đồng thời khẳng định giá trị thật của con người không nằm ở sự tán thưởng dễ dãi của đám đông, mà ở chính nỗ lực và phẩm giá bên trong.