Giải Câu hỏi trang 144 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Phân tích trạng thái tâm lí luôn thay đổi của hai vợ chồng Đại Cát

Đoạn trích đặt hai nhân vật vào bối cảnh công cuộc cải tạo công thương nghiệp tư bản tư doanh, khi mậu dịch quốc doanh bành trướng, các luồng hàng bị tập trung quản lí và chủ trương công tư hợp doanh đang tiến hành. Trong hoàn cảnh ấy, ông bà Đại Cát lén lút giấu giếm của cải, hàng hóa – một hành động vừa lút lút vừa nơm nớp. Tâm lí của họ không ổn định mà chuyển biến liên tục qua từng nhịp đối thoại và hành động:

a) Trạng thái dao động, mâu thuẫn trong suy tính làm ăn: Ông Đại Cát lúc thì tỏ ra "hiểu thời thế" khi dẫn chứng cả tay Tứ Hải sừng sỏ cũng phải đóng cửa hiệu, hùn vốn làm nhà máy; nhưng vẫn cố giữ, cố giấu chỗ của cải cuối cùng. Bà Đại Cát khi thì trách chồng, dằn dỗi "tôi không hiểu", khi lại khâm phục cái khôn "buôn bán cầm chừng rồi rút dần vốn" của vợ chồng Đại Hưng. Sự thay đổi, phân vân ấy cho thấy họ bị giằng xé giữa một bên là quy luật tất yếu của thời cuộc (phải từ bỏ lối làm ăn cũ) và một bên là lòng tiếc của, muốn níu giữ tài sản.

b) Trạng thái hoảng loạn, sợ hãi, nghi ngờ: Chỉ một tiếng động "lạch cạch", "lịch kịch" cũng khiến bà Đại Cát nắm chặt tay chồng, thảng thốt "Khéo không con U Trinh... nó rình...". Ông Đại Cát rón rén, trù trừ rồi "cương quyết" bật đèn; vừa thấy con chuột đã "giật thót người, nhảy lùi lại", phải "cười gượng" che giấu. Tiếng đồng hồ điểm bốn tiếng làm ông "bàng hoàng", "thất thần" rồi vội "lấy lại vẻ cứng cỏi". Những cái giật mình, hốt hoảng, rồi lại gượng gạo trấn tĩnh ấy phơi bày nỗi phập phồng lo sợ thường trực.

c) Điều đang ám ảnh họ: Qua trạng thái tâm lí đổi thay bất định ấy, nhà viết kịch cho thấy cái đang ám ảnh, chi phối hai vợ chồng chính là nỗi lo sợ bị phát giác và tâm lí tiếc của, bám víu vào tài sản. Họ bị ám ảnh bởi:
- Nỗi sợ bị người làm (con U Trinh), bị chính quyền, bị thời cuộc phát hiện việc cất giấu của cải;
- Sự tiếc nuối, không cam lòng từ bỏ lối sống, lối làm ăn và khối tài sản của giai cấp tư sản cũ;
- Tâm lí bất an, nghi kị trước cái mới đang đến gần ("Sắp sáng rồi", "Mai con Trinh nó về rồi").

Sự thay đổi tâm lí liên tục (lo sợ – trấn tĩnh – lại hoảng hốt – lại cố cứng cỏi) chính là biểu hiện của một thế giới nội tâm bị giằng xé, phản ánh tấn bi – hài kịch của những con người không theo kịp và không muốn từ bỏ cái cũ trước bước chuyển tất yếu của xã hội.