Giải Câu hỏi trang 143 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Mở ý: Đoạn trích *Quẫn* của Lộng Chương dựng lên tình huống hài kịch xoay quanh hai vợ chồng ông bà Đại Cát – những người thuộc tầng lớp tư sản giàu có đang hoang mang trước phong trào công tư hợp doanh (cải tạo công thương nghiệp tư bản tư doanh). Cái "quẫn" (bế tắc, cuống quýt) của họ chính là nguồn gốc của tiếng cười. Có thể thấy hai nhân vật rơi vào tình thế hài hước ở những phương diện sau:

a) Lén lút, vụng trộm giấu của giữa đêm khuya. Vì tiếc của, sợ phải đưa toàn bộ tài sản vào hợp doanh, hai vợ chồng tính kế cất giấu vàng bạc, tiền của. Họ phải rón rén, thì thào, chọn lúc đêm hôm vắng người để "tẩu tán" tài sản ngay trong chính ngôi nhà của mình. Hành động lén lút, khép nép của những ông bà chủ vốn quen hống hách tạo nên sự tương phản buồn cười: chủ nhà mà phải đi ăn trộm chính của cải nhà mình.

b) Nghi kị, đề phòng lẫn nhau và đề phòng cả người làm. Trong cơn cuống quýt giữ của, vợ chồng vừa phải bàn mưu tính kế với nhau lại vừa không hoàn toàn tin nhau; họ nơm nớp lo người ăn kẻ ở trong nhà phát hiện, lo hàng xóm, chính quyền hay biết. Thái độ nhớn nhác, giật mình, nói năng úp mở, nghe ngóng từng tiếng động biến họ thành những kẻ "có tật giật mình", gây cười cho khán giả.

c) Mâu thuẫn giữa cái vẻ bề ngoài và bản chất bên trong. Ông bà Đại Cát bề ngoài vẫn cố giữ dáng vẻ đường bệ, đứng đắn của người giàu sang, nhưng bên trong lại là sự hèn mọn, tham lam, cuống cuồng vì sợ mất của. Lời nói thì vòng vo, khách sáo mà hành động thì tủn mủn, tính toán từng li từng tí. Chính sự lệch pha, "vênh" nhau giữa hình thức và nội dung, giữa cái họ muốn tỏ ra và cái họ thật sự là, đã đẩy hai nhân vật vào tình thế lố bịch, hài hước.

d) Sự bất lực, lúng túng trước thời cuộc. Dù mưu mô, bày đủ cách giấu giếm, hai nhân vật vẫn không thoát khỏi thế "quẫn" – càng cố giữ càng rối, càng tính càng bí. Cái khôn vặt, ranh ma của họ trở nên vô nghĩa, lạc lõng trước xu thế tất yếu của xã hội mới, khiến mọi toan tính đều hóa nực cười.

Kết ý: Bằng nghệ thuật tạo tình huống kịch, xây dựng mâu thuẫn và khắc họa hành động, cử chỉ, ngôn ngữ nhân vật, Lộng Chương đã đặt hai vợ chồng Đại Cát vào thế tiến thoái lưỡng nan vừa đáng cười vừa đáng phê phán, qua đó châm biếm thói tham lam, tính toán và sự lỗi thời của tầng lớp tư sản trước cái mới.