Giải Câu 6 trang 140 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Nêu những điểm đặc sắc về xung đột và kết cấu của vở hài kịch *Quan thanh tra* (N. Gô-gôn)

a) Đặc sắc về xung đột kịch

- Xung đột của vở kịch là xung đột mang tính chất hài kịch: không phải là sự va chạm giữa cái cao cả với cái cao cả (như bi kịch), mà là sự phơi bày mâu thuẫn giữa cái xấu, cái lố bịch được che đậy dưới vỏ bọc đáng trọng với bản chất thật sự thấp hèn, kệch cỡm của bọn quan lại.

- Xung đột được tạo nên từ một sự hiểu lầm (ngộ nhận): bọn quan lại trong thành phố tưởng Khlét-xta-cốp – một viên chức quèn, rỗng tuếch, cháy túi – là quan thanh tra từ kinh đô về vi hành. Chính sự lầm tưởng này làm nảy sinh mâu thuẫn trào phúng: kẻ tầm thường, bất tài lại được tâng bốc, nịnh bợ, đút lót; còn bọn quan tham thì sợ hãi, cuống cuồng tìm cách bưng bít, mua chuộc. Mâu thuẫn giữa cái bên trong (bản chất) và cái bên ngoài (danh nghĩa) chính là cội nguồn tiếng cười.

- Xung đột có ý nghĩa phê phán xã hội sâu sắc: qua tình huống hiểu lầm, Gô-gôn vạch trần cả một bộ máy quan lại tham nhũng, hèn nhát, dốt nát, chuyên quyền của nước Nga đương thời. Tiếng cười vì thế không chỉ để giải trí mà còn đả kích, tố cáo, mang tầm khái quát về một hiện thực mục ruỗng.

- Xung đột được đẩy tới đỉnh điểm và giải quyết bằng một bước ngoặt bất ngờ: lá thư của Khlét-xta-cốp bị phát giác khiến bộ mặt thật của hắn (và cả sự ngu ngốc, lố bịch của đám quan lại) bị lột trần, rồi tin quan thanh tra thật xuất hiện giáng xuống như một đòn trừng phạt.

b) Đặc sắc về kết cấu

- Kết cấu chặt chẽ, logic, được tổ chức xoay quanh một tình huống kịch trung tâm duy nhất (sự nhầm Khlét-xta-cốp là quan thanh tra). Mọi tình tiết, nhân vật, hành động đều được xâu chuỗi, dồn tụ vào tình huống ấy, tạo nên sự tập trung cao độ của hành động kịch.

- Kết cấu phát triển theo trình tự tăng tiến: từ tin đồn về quan thanh tra → nỗi hoảng loạn của bọn quan lại → sự nhầm lẫn và màn tâng bốc, đút lót → Khlét-xta-cốp "diễn" vai quan lớn (đoạn trích *Nhân vật quan trọng*) → đỉnh điểm là lá thư bị phát hiện → kết thúc bằng tin quan thanh tra thật. Mạch kịch được dẫn dắt khéo léo, ngày càng căng thẳng và giàu kịch tính.

- Vở kịch sử dụng hai thủ pháp kết cấu đặc sắc:
+ Mở đầu bằng một tin gây chấn động ("Quan thanh tra sắp tới") – lập tức tạo ra tình thế kịch, cuốn người đọc, người xem vào guồng quay của sự kiện.
+ Kết thúc bằng "màn câm" (cảnh hóa đá) nổi tiếng: tin quan thanh tra thật đến khiến tất cả nhân vật sững sờ, đứng im như hóa đá. Đây là một kết thúc đột ngột, giàu sức khái quát và sức tố cáo, buộc người xem phải suy ngẫm; đồng thời để ngỏ, không khép lại trọn vẹn, làm dư âm phê phán kéo dài.

- Nhờ kết cấu này, tiếng cười hài kịch được tạo dựng tự nhiên từ bản thân tình huống và hành động, chứ không gượng ép; đồng thời tư tưởng phê phán xã hội được nâng lên tầm khái quát, khiến *Quan thanh tra* trở thành một kiệt tác hài kịch cổ điển.