Giải Câu 5 trang 140 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

a) Xác định các thủ pháp trào phúng được tác giả sử dụng trong đoạn trích:

Trong đoạn trích *Nhân vật quan trọng* (trích hài kịch *Quan thanh tra*), Gô-gôn đã vận dụng nhiều thủ pháp trào phúng đặc sắc để tạo tiếng cười châm biếm:

- Tạo tình huống kịch gây cười (hiểu lầm): Toàn bộ tiếng cười bật ra từ sự ngộ nhận – Khlét-xta-cốp, một viên chức quèn, rỗng túi, lại được đám quan lại tỉnh lẻ tưởng nhầm là quan thanh tra từ kinh đô về. Tình huống "nhầm lẫn" này là cái lò xo bật ra mọi thói lố bịch.

- Phóng đại (cường điệu): Gô-gôn tô đậm, thổi phồng những lời khoác lác của Khlét-xta-cốp đến mức phi lí – hắn tự nhận quen biết toàn những nhân vật quyền quý, viết hàng loạt tác phẩm nổi tiếng, nhà cử hạng nhất, tiệc tùng sang trọng… Mức độ bịa đặt ngày càng tăng tiến, càng về sau càng trơ trẽn, lố bịch.

- Tương phản, đối lập: Có sự đối lập gay gắt giữa bản chất thật (một kẻ vô danh, nghèo rớt, tầm thường) với cái vỏ mà hắn khoác lên (một "nhân vật quan trọng" đầy quyền thế); đối lập giữa vẻ khúm núm, sợ sệt, nịnh bợ của đám quan lại với sự rỗng tuếch của đối tượng được họ tâng bốc.

- Ngôn ngữ nhân vật tự bộc lộ (lời nói mâu thuẫn, hớ hênh): Khlét-xta-cốp tự "vạch mặt" mình qua chính lời khoác lác tiền hậu bất nhất, càng nói càng lộ ra sự dốt nát, hợm hĩnh. Nhân vật tự phơi bày bản chất lố bịch mà không hề hay biết.

- Giễu nhại, châm biếm: Tác giả nhại lại giọng điệu ra oai, kiểu cách của "quan lớn" để chế giễu thói sính danh, háo danh và sự giả dối.

b) Phân tích một thủ pháp nổi bật – thủ pháp phóng đại (cường điệu):

Phóng đại là thủ pháp nổi bật và gây cười mạnh mẽ nhất trong đoạn trích. Gô-gôn để nhân vật Khlét-xta-cốp tự khoác lác về mình với liều lượng tăng dần: từ chỗ chỉ là viên chức nhỏ, hắn "nâng cấp" bản thân thành người thân cận với giới thượng lưu, tác giả của vô số tác phẩm lừng danh, chủ nhân của những bữa tiệc và lối sống xa hoa bậc nhất kinh thành. Những điều hắn nói mỗi lúc một quá đà, vượt khỏi mọi giới hạn của sự thật và của cả lí lẽ thông thường, đến mức bản thân lời nói đã tự tố cáo sự bịa đặt.

Thủ pháp phóng đại có tác dụng trào phúng sâu sắc:

- Thứ nhất, nó làm bật lên tiếng cười trước sự lố bịch, hợm hĩnh của kẻ rỗng tuếch nhưng thích ra vẻ ta đây.

- Thứ hai, chính sự phóng đại quá lố khiến bản chất giả dối, thói khoác lác của nhân vật tự phơi bày – tiếng cười vì thế vừa vui vừa thâm thúy.

- Thứ ba, qua đó Gô-gôn châm biếm thói háo danh, sính danh và sự nhẹ dạ, ngu muội, xu nịnh của đám quan lại – chúng mê muội tin vào những lời bịa đặt trắng trợn chỉ vì sợ hãi quyền lực và quen thói luồn cúi. Tiếng cười vì thế mang ý nghĩa phê phán xã hội sâu rộng: không chỉ cười một cá nhân mà cười cả một tầng lớp quan trường thối nát.

Như vậy, bằng thủ pháp phóng đại kết hợp với tình huống hiểu lầm và nghệ thuật để nhân vật tự bộc lộ, Gô-gôn đã tạo nên tiếng cười trào phúng vừa sảng khoái vừa thấm thía, qua đó phê phán mạnh mẽ thói giả dối, háo danh và sự mục ruỗng của bộ máy quan lại đương thời.