Giải Câu 4 trang 140 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Câu 4. Vai trò của An-na An-đrê-ép-na và Ma-ri-a An-tô-nốp-na trong việc tạo ra tiếng cười

An-na An-đrê-ép-na (vợ thị trưởng) và Ma-ri-a An-tô-nốp-na (con gái thị trưởng) là hai nhân vật phụ nhưng góp phần quan trọng làm nên tiếng cười trào phúng của đoạn trích. Có thể thấy vai trò của họ qua các phương diện sau:

a) Hai mẹ con là "tấm gương" phản chiếu, làm lộ rõ sự lố bịch của Khlét-xta-cốp và của chính họ

- Khlét-xta-cốp – một kẻ vô danh, rỗng tuếch – lại được hai mẹ con săn đón, tin tưởng, ngưỡng mộ như một "nhân vật quan trọng" thực sự. Chính thái độ cả tin, hợm hĩnh của họ đã "nâng đỡ", tiếp tay cho trò ba hoa khoác lác của Khlét-xta-cốp, khiến những lời nói dối ngày càng phóng đại trở nên kệch cỡm, buồn cười.
- Qua phản ứng của hai mẹ con, bản chất khoe mẽ, dốt nát mà sĩ diện của giới quý tộc tỉnh lẻ hiện ra đầy mỉa mai: họ không có khả năng nhận ra sự thật, chỉ bị choáng ngợp trước vẻ hào nhoáng giả tạo của "kinh đô".

b) Hai mẹ con tạo ra những tình huống và chi tiết gây cười trực tiếp

- Sự ganh đua, tranh giành sự chú ý của Khlét-xta-cốp giữa mẹ và con gái (cùng muốn được chàng "công tử" để mắt tới) tạo nên những màn đối đáp, chen ngang, trách móc nhau hết sức hài hước, lố bịch.
- Thói đua đòi, điệu đà, ăn nói kiểu cách, bắt chước lối sống "thượng lưu" của hai mẹ con bị đặt cạnh hoàn cảnh tỉnh lẻ tầm thường, tạo nên sự tương phản – nguồn gốc của tiếng cười châm biếm.

c) Hai mẹ con góp phần tô đậm tính cách và thúc đẩy hành động của các nhân vật khác

- Việc Khlét-xta-cốp cùng lúc tán tỉnh cả mẹ lẫn con và cuối cùng "cầu hôn" Ma-ri-a khiến gia đình thị trưởng vỡ òa trong ảo tưởng được làm thông gia với "người quyền quý". Sự hả hê, kiêu hãnh của hai mẹ con càng làm nổi bật tấn bi hài kịch của những kẻ hám danh.
- Họ là chất xúc tác đẩy cả gia đình thị trưởng lún sâu vào ảo tưởng, chuẩn bị cho cú "lật tẩy" ở phần sau – khiến tiếng cười trở nên sâu cay, đả kích.

d) Ý nghĩa khái quát

- Hai nhân vật nữ này là đối tượng và phương tiện của nghệ thuật trào phúng: qua họ, Gô-gôn chế giễu thói hợm hĩnh, hám danh, đua đòi, cả tin và rỗng tuếch của tầng lớp quan lại – quý tộc nước Nga đương thời.
- Nhờ họ, tiếng cười của đoạn trích vừa có tính giải trí (các tình huống hài hước, lố bịch) vừa có tính phê phán xã hội sâu sắc – đúng đặc trưng của hài kịch.