Giải Câu 1 trang 140 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Xác định tình huống hiểu lầm của vở hài kịch *Quan thanh tra*:

Dựa vào phần tóm tắt, tình huống hiểu lầm — hạt nhân tạo nên toàn bộ xung đột và tiếng cười của vở kịch — được xây dựng như sau:

a) Bối cảnh làm nảy sinh hiểu lầm:
Bọn quan lại ở một thành phố nhỏ của nước Nga vốn tham nhũng, lộng quyền, quản lí yếu kém nên luôn nơm nớp lo sợ. Khi nghe tin một viên quan thanh tra từ kinh đô sẽ vi hành về thị sát (đi kín đáo, không công khai thân phận), chúng rơi vào tâm trạng hoảng loạn, đề cao cảnh giác và tìm mọi cách đối phó để che giấu tội lỗi.

b) Sự nhầm lẫn đối tượng — nút thắt của tình huống:
Giữa lúc đó, Khơ-lét-xta-cốp — một viên quan quèn, cấp thấp, từ Pê-téc-bua trở về quê, đang mắc kẹt tại quán trọ vì cờ bạc thua sạch, hết tiền trả nợ — bị bọn quan lại nhầm tưởng chính là quan thanh tra đi vi hành. Dáng vẻ ăn mặc theo kiểu kinh đô, việc anh ta nấn ná ở quán trọ và tiêu xài mập mờ càng khiến chúng tin chắc vào phán đoán sai lầm của mình.

c) Diễn biến do hiểu lầm chi phối:
Từ chỗ nhầm lẫn, bọn quan lại thi nhau nịnh nọt, đón rước linh đình, dâng tiền "vay nợ" để lấy lòng "quan thanh tra". Bản thân Khơ-lét-xta-cốp ban đầu ngơ ngác, nhưng dần hiểu ra sự hiểu lầm và thuận theo, đóng vai quan lớn để trục lợi: nhận hối lộ, tán tỉnh cả vợ lẫn con gái thị trưởng, khoác lác về thân thế của mình ở kinh đô.

d) Bản chất và ý nghĩa của tình huống hiểu lầm:
Đây là tình huống hiểu lầm có tính chất trào phúng: một kẻ tầm thường, vô danh bị tưởng nhầm thành nhân vật quyền lực đáng sợ. Sự hiểu lầm bắt nguồn từ chính nỗi sợ hãi và cái tâm lí "có tật giật mình" của đám quan lại tham nhũng. Nhờ tình huống này, Gô-gôn phơi bày và châm biếm sâu cay bộ mặt dốt nát, hèn nhát, tham lam, giả dối của bộ máy quan lại Nga đương thời. Hiểu lầm chỉ được gỡ bỏ ở cuối vở khi lá thư của Khơ-lét-xta-cốp bị lộ và tin quan thanh tra thật sự đến được báo, tạo nên màn "hóa đá" kinh điển.