Giải Câu 4 trang 96 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

a) Mạch vận động cảm xúc trong bài thơ (qua sự tự bộc lộ của nhân vật trữ tình)

Bài thơ *Vội vàng* vận động theo một mạch cảm xúc liền mạch, logic, phản ánh trọn vẹn quá trình tâm lí của cái tôi trữ tình Xuân Diệu. Có thể chia thành bốn chặng:

- Chặng 1 (4 câu đầu – khát vọng đoạt quyền tạo hóa): Nhân vật trữ tình mở đầu bằng một ước muốn táo bạo, phi lí mà rất chân thành: *"Tôi muốn tắt nắng đi", "Tôi muốn buộc gió lại"*. Điệp ngữ *"Tôi muốn"* cùng nhịp thơ ngũ ngôn gấp gáp cho thấy một cái tôi khao khát níu giữ hương sắc cuộc đời, muốn can thiệp vào quy luật của vũ trụ để cái đẹp không phai tàn. Đây là điểm xuất phát của mạch cảm xúc: lòng yêu đời thiết tha.

- Chặng 2 (từ "Của ong bướm này đây..." đến "...tôi không chờ nắng hạ mới hoài xuân" – niềm say mê, ngây ngất trước thiên đường trần thế): Cảm xúc dâng cao thành niềm vui sướng. Bằng điệp ngữ *"này đây"* và phép liệt kê, nhà thơ phát hiện cuộc sống quanh ta là một bữa tiệc trần gian đầy xuân sắc, xuân tình: *tuần tháng mật, hoa đồng nội xanh rì, lá cành tơ phơ phất, yến anh, ánh sáng chớp hàng mi...*. Hình ảnh so sánh *"Tháng giêng ngon như một cặp môi gần"* – lấy con người, tình yêu làm chuẩn mực cho vẻ đẹp – thể hiện quan niệm thẩm mĩ mới mẻ. Nhưng ngay giữa niềm say mê, cảm xúc đã có bước ngoặt: *"Tôi sung sướng. Nhưng vội vàng một nửa"* – dấu chấm giữa dòng ngắt đôi câu thơ, báo hiệu nỗi lo âu bắt đầu xâm chiếm.

- Chặng 3 (từ "Xuân đương tới..." đến "...Chẳng bao giờ, ôi! Chẳng bao giờ nữa..." – nỗi băn khoăn, tiếc nuối, lo âu trước sự trôi chảy của thời gian): Cảm xúc chuyển sang giọng tranh luận, ngậm ngùi. Nhân vật trữ tình ý thức sâu sắc về thời gian tuyến tính một đi không trở lại: *"Xuân đương tới, nghĩa là xuân đương qua / Xuân còn non, nghĩa là xuân sẽ già"*. Thời gian trôi đồng nghĩa với sự mất mát, chia lìa: *"Mùi tháng năm đều rớm vị chia phôi"*, cả không gian như đang tiễn biệt. Đặc biệt là nỗi lo âu về cái hữu hạn của đời người giữa cái vô hạn của đất trời: *"Lòng tôi rộng nhưng lượng trời cứ chật", "Nói làm chi rằng xuân vẫn tuần hoàn / Nếu tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại"*. Mạch cảm xúc chạm đáy ở tiếng than: *"Chẳng bao giờ, ôi! Chẳng bao giờ nữa..."*.

- Chặng 4 (đoạn còn lại – lời giục giã sống vội vàng, cuống quýt để tận hưởng): Từ nỗi lo âu, cảm xúc bùng lên thành một thái độ sống tích cực. Lời thơ chuyển sang giục giã bằng câu cảm thán, mệnh lệnh: *"Mau đi thôi! Mùa chưa ngả chiều hôm"*. Hàng loạt động từ mạnh tăng tiến (*ôm, riết, say, thâu, cắn*) cùng điệp ngữ *"Ta muốn"* (chuyển từ *"tôi"* sang *"ta"*) và nhịp thơ dồn dập diễn tả khát khao tận hưởng cuộc sống đến tột cùng, đỉnh điểm là câu kết *"Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi!"*. Mạch cảm xúc khép lại bằng niềm cuồng nhiệt, no đủ.

→ Như vậy mạch cảm xúc vận động theo lô-gic: yêu đời → say mê, ngây ngất → lo âu, tiếc nuối trước thời gian → giục giã sống vội vàng để tận hưởng. Chính nỗi ám ảnh về thời gian và cái chết đã làm nảy sinh một triết lí sống tích cực, một thái độ sống vội vàng, cuống quýt, trân trọng từng giây phút.

b) Nhận xét khái quát về nhân vật trữ tình

- Nhân vật trữ tình trong *Vội vàng* là hình ảnh tiêu biểu cho cái tôi cá nhân của phong trào Thơ mới và đặc biệt là "cái tôi Xuân Diệu" – một cái tôi yêu đời, yêu sống đến cuồng nhiệt, tha thiết, gắn bó mãnh liệt với cuộc sống trần thế.
- Đó là một cái tôi nhạy cảm, tinh tế, có khả năng cảm nhận vẻ đẹp cuộc sống bằng mọi giác quan, phát hiện ra thiên đường ngay giữa mặt đất.
- Đồng thời là một cái tôi có ý thức sâu sắc về thời gian, về sự hữu hạn của đời người và tuổi trẻ, nên luôn thường trực nỗi lo âu, khắc khoải trước sự chảy trôi, phai tàn.
- Chính từ ý thức ấy mà nhân vật trữ tình thể hiện một quan niệm sống mới mẻ, tích cực và nhân văn: sống vội vàng không phải là sống gấp ích kỉ, mà là sống hết mình, chạy đua với thời gian để yêu thương và tận hưởng trọn vẹn những giá trị đẹp đẽ của cuộc đời.

→ Qua sự tự bộc lộ, nhân vật trữ tình hiện lên như một con người thiết tha giao cảm với đời, mang vẻ đẹp của một tâm hồn hiện đại, giàu khát vọng sống và ý thức cá nhân – "nhà thơ mới nhất trong các nhà thơ mới" (Hoài Thanh).