Giải Câu 5 trang 96 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Mở ý: Thời gian là một trong những ám ảnh lớn nhất của Xuân Diệu. Trong *Vội vàng*, cảm nhận về thời gian của ông mang màu sắc hiện đại, khác hẳn quan niệm thời gian trong thơ trữ tình trung đại. Có thể thấy sự mới mẻ, độc đáo ấy ở những điểm sau:

a) Về quan niệm bản chất của thời gian:
- Thơ trung đại thường nhìn thời gian theo quan niệm *tuần hoàn*: thời gian như một vòng tròn khép kín, hết xuân rồi lại xuân, con người và vũ trụ hòa làm một trong nhịp đi về bất tận của tạo hóa. Vì tin vào sự tuần hoàn, nhà thơ trung đại thường bình thản, ung dung trước dòng chảy thời gian (lấy cái bất biến của vũ trụ làm chuẩn).
- Xuân Diệu lại cảm nhận thời gian theo quan niệm *tuyến tính*, một đi không trở lại: “Xuân đương tới nghĩa là xuân đương qua / Xuân còn non nghĩa là xuân sẽ già”. Mỗi khoảnh khắc trôi qua là mất đi vĩnh viễn, không bao giờ lấy lại được: “Nói làm chi rằng xuân vẫn tuần hoàn / Nếu tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại”. Đây chính là chỗ nhà thơ *đối thoại trực tiếp và phủ nhận* quan niệm tuần hoàn của người xưa.

b) Về thước đo thời gian:
- Người trung đại lấy *vũ trụ, thiên nhiên vĩnh hằng* làm thước đo, nên con người trở nên nhỏ bé, thời gian đời người không được coi là quý giá tuyệt đối.
- Xuân Diệu lấy *sinh mệnh cá nhân, tuổi trẻ của con người* làm thước đo thời gian: “Lòng tôi rộng nhưng lượng trời cứ chật / Không cho dài thời trẻ của nhân gian”. Cái quý nhất với ông là tuổi trẻ và tình yêu, mà đời người thì hữu hạn, tuổi trẻ thì ngắn ngủi, nên thời gian trở thành điều đáng tiếc, đáng níu giữ.

c) Về cảm xúc, thái độ trước thời gian:
- Trước dòng thời gian, Xuân Diệu không ung dung, bình thản như người xưa mà *đầy lo âu, tiếc nuối, hốt hoảng*. Ông cảm nhận sự chia lìa, mất mát ngay trong hiện tại: “Mùi tháng năm đều rớm vị chia phôi / Khắp sông núi vẫn than thầm tiễn biệt”. Cả thiên nhiên cũng nhuốm nỗi buồn tàn phai: “Con gió xinh thì thào trong lá biếc / Phải chăng hờn vì nỗi phải bay đi? / Chim rộn ràng bỗng đứt tiếng reo thi / Phải chăng sợ độ phai tàn sắp sửa?”.

d) Về cách ứng xử rút ra từ cảm nhận ấy:
- Chính vì thời gian một đi không trở lại và tuổi trẻ ngắn ngủi, Xuân Diệu đi đến thái độ sống *“vội vàng”, cuống quýt*: phải chạy đua với thời gian, phải tận hưởng tối đa vẻ đẹp của cuộc sống trần thế ngay khi còn trẻ, còn xuân: “Mau đi thôi! Mùa chưa ngả chiều hôm”, “Ta muốn ôm… ta muốn riết… ta muốn say… ta muốn thâu… hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi!”. Đây là một *quan niệm sống tích cực, nhân văn, hiện đại*: sống hết mình, trân trọng từng giây phút của hiện tại nơi trần thế — khác với lối thoát li, tìm về cõi tiên, cõi mộng hay triết lí an nhiên thường gặp ở thơ trung đại.

Kết ý: Cảm nhận thời gian của Xuân Diệu mới mẻ ở chỗ đặt *con người cá nhân với tuổi trẻ, tình yêu và sự sống trần thế* làm trung tâm, nhìn thời gian là tuyến tính, hữu hạn, một đi không trở lại; từ đó khơi dậy ý thức quý trọng từng khoảnh khắc và thái độ sống gấp gáp, cuồng nhiệt, giao cảm hết mình với cuộc đời. Chính cái “tôi” cá nhân và quan niệm thời gian ấy đã làm nên tiếng nói rất riêng, rất hiện đại của “nhà thơ mới nhất trong các nhà thơ mới”.