Giải Bài 4 trang 121 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Thu hoạch khi rèn kĩ năng viết bài nghị luận về vấn đề vay mượn – cải biến – sáng tạo trong một tác phẩm văn học

Qua việc đọc và phân tích bài viết tham khảo, tôi rút ra được những thu hoạch cụ thể sau đây trên cả hai phương diện: *nhận thức về vấn đề* và *kĩ năng tạo lập văn bản*.

a) Về việc nhận diện và hiểu đúng bản chất của vấn đề vay mượn – cải biến – sáng tạo

- Tôi hiểu rằng *vay mượn, cải biến, sáng tạo* là một quy luật phổ biến trong đời sống văn học: không có tác phẩm nào ra đời từ hư vô. Nhà văn thường kế thừa đề tài, cốt truyện, nhân vật, mô-típ, hình ảnh… từ kho tàng văn học dân gian, văn học của dân tộc khác hoặc từ chính các tác phẩm đi trước.
- Điều cốt lõi là phân biệt được ba cấp độ: vay mượn (tiếp nhận chất liệu có sẵn), cải biến (thay đổi, điều chỉnh chất liệu cho phù hợp với ý đồ nghệ thuật và bối cảnh văn hóa mới) và sáng tạo (tạo ra giá trị mới, dấu ấn riêng mà bản gốc không có).
- Vay mượn chỉ có giá trị khi gắn liền với cải biến và sáng tạo; nếu sao chép nguyên vẹn thì đó là sự lệ thuộc, thậm chí là "đạo văn", chứ không phải lao động nghệ thuật đích thực.

b) Về cách xác lập luận đề và hệ thống luận điểm

- Bài viết tham khảo giúp tôi thấy rõ: cần nêu được một luận đề trung tâm sáng rõ – chỉ ra tác phẩm đã vay mượn gì, cải biến ra sao và sáng tạo nên giá trị mới nào.
- Hệ thống luận điểm nên triển khai theo mạch logic: (1) xác định *nguồn/chất liệu được vay mượn*; (2) phân tích *những cải biến* về cốt truyện, nhân vật, chi tiết, giọng điệu, tư tưởng…; (3) đánh giá *phần sáng tạo độc đáo* và ý nghĩa của nó; (4) khẳng định tài năng, phong cách và đóng góp của nhà văn.

c) Về việc lựa chọn và phân tích dẫn chứng

- Tôi học được cách đối sánh: đặt tác phẩm cải biến bên cạnh nguyên mẫu để làm nổi bật điểm giống và khác. Chính thao tác so sánh này là chìa khóa để chỉ ra đâu là chỗ vay mượn, đâu là chỗ sáng tạo.
- Dẫn chứng phải cụ thể, tiêu biểu (một chi tiết, một nhân vật, một tình huống…) và luôn đi kèm lí lẽ phân tích, tránh kể lể, liệt kê suông.

d) Về thái độ và cách đánh giá khách quan

- Người viết cần có thái độ công bằng, biện chứng: không hạ thấp giá trị tác phẩm vì nó "vay mượn", cũng không đề cao một chiều. Phải nhìn vay mượn như điểm xuất phát, còn thước đo giá trị nằm ở phần cải biến và sáng tạo.
- Qua đó tôi cũng bồi dưỡng được ý thức tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và sự liêm chính học thuật.

e) Về kĩ năng diễn đạt và trình bày

- Bố cục ba phần (Mở – Thân – Kết) chặt chẽ; mở bài giới thiệu được vấn đề và tác phẩm, kết bài khẳng định lại giá trị và nêu suy nghĩ mở rộng.
- Lời văn nghị luận cần chính xác, có chất phân tích, kết hợp lí lẽ với cảm thụ văn học; sử dụng các từ ngữ liên kết để mạch lập luận mạch lạc.

Kết luận: Thu hoạch lớn nhất của tôi là nắm được một quy trình viết rõ ràng cho kiểu bài này: *xác định chất liệu vay mượn → phân tích sự cải biến → làm nổi bật sáng tạo → đánh giá giá trị và đóng góp của nhà văn*, đồng thời rèn được tư duy so sánh – đối chiếu và thái độ đánh giá khách quan, trân trọng lao động sáng tạo nghệ thuật.