Giải Câu hỏi 6 trang 106 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Nhận xét về nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ đối thoại trong văn bản *Hải khẩu linh từ* (Đoàn Thị Điểm)

*Mở ý:* Trong truyện, Đoàn Thị Điểm không kể chuyện một chiều mà để nhân vật tự lên tiếng qua hàng loạt cuộc đối thoại: giữa vua Trần Duệ Tông với quý phi Nguyễn Thị Bích Châu, giữa Bích Châu với nhà vua khi can gián, giữa vua Lê Thánh Tông với hồn Bích Châu và với vị thần biển (Nam Minh đô đốc / Giao thần). Chính hệ thống lời thoại này làm nên sức hấp dẫn và chiều sâu tư tưởng của tác phẩm. Có thể nhận xét trên mấy phương diện sau:

a) Ngôn ngữ đối thoại góp phần khắc họa tính cách, phẩm chất nhân vật:
- Lời của Bích Châu khi dâng *Kê minh thập sách* và khi can ngăn vua đừng thân chinh là lời lẽ ôn tồn mà thấu lý, vừa khiêm nhường (xưng "thiếp") vừa sắc sảo, cứng cỏi về lẽ phải. Qua đó hiện lên một người phụ nữ thông tuệ, có tầm nhìn chính sự, giàu lòng yêu nước và trung nghĩa.
- Lời của nhà vua bộc lộ sự chủ quan, nóng vội; lời của thần biển lại ngạo mạn, gian trá. Ngôn ngữ mỗi nhân vật được cá thể hóa, hợp với vị thế và bản chất của họ.

b) Ngôn ngữ đối thoại đậm tính bác học, trang nhã, giàu điển cố và lời biền ngẫu:
- Lời thoại thường dùng từ Hán Việt, cách nói ước lệ, viện dẫn điển tích, câu văn cân đối nhịp nhàng — đúng phong cách văn xuôi tự sự trung đại và phù hợp với tầng lớp vua chúa, quý phi, thần linh. Điều này tạo sắc thái trang trọng, cổ kính cho tác phẩm.

c) Ngôn ngữ đối thoại thúc đẩy cốt truyện và tạo kịch tính:
- Nhiều bước ngoặt của truyện được triển khai bằng đối thoại: lời can gián không được nghe dẫn tới bi kịch; cuộc "đối chất", thách thức giữa Lê Thánh Tông với thần biển để đòi lại công lý cho Bích Châu đẩy mâu thuẫn lên cao trào rồi mở nút. Đối thoại trở thành phương tiện dẫn dắt tình tiết, thay cho lối trần thuật thuần túy.

d) Ngôn ngữ đối thoại kết nối hai cõi thực - ảo, thể hiện đặc trưng thể loại truyền kì:
- Các cuộc trò chuyện giữa người sống (nhà vua) với hồn ma, thần linh diễn ra tự nhiên, khiến yếu tố kì ảo trở nên gần gũi, đáng tin. Qua đối thoại ở cõi âm - dương, tác giả gửi gắm quan niệm về công lý, về sự bất tử của phẩm giá con người: cái thiện, lòng trung trinh cuối cùng được minh oan và đền đáp.

*Khái quát:* Nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ đối thoại trong *Hải khẩu linh từ* vừa cá thể hóa nhân vật, vừa trang nhã bác học, vừa giàu kịch tính và nối liền hai cõi thực - ảo. Nhờ đó, Đoàn Thị Điểm không chỉ kể một câu chuyện li kì mà còn làm nổi bật vẻ đẹp trí tuệ, tiết nghĩa của người phụ nữ và khát vọng về lẽ công bằng — thể hiện tài năng bậc thầy của tác giả ở thể truyền kì.