Giải Câu hỏi 5 trang 106 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Mở ý chung: Qua câu chuyện kì ảo về Đền thiêng cửa bể, Đoàn Thị Điểm không chỉ kể một truyền kì mà còn mượn thế giới thần linh dưới biển để nói chuyện cõi người. "Quan điểm hiện thực" của tác giả chính là ở chỗ: lấy cái kì ảo làm tấm gương phản chiếu xã hội phong kiến đương thời, bày tỏ thái độ phê phán và gửi gắm khát vọng về công lí, về một vương quyền chính nghĩa.

a. Việc miêu tả "bộ máy nhà nước" của Quảng Lợi vương

- Thế giới thủy cung của Quảng Lợi vương được tác giả dựng lên hoàn toàn theo mô hình một triều đình, một bộ máy cai trị ở cõi trần: có vua (Quảng Lợi vương), có các quan lại, thần thuộc, có tôn ti trật tự, có việc ban bố mệnh lệnh, xử kiện, thưởng phạt. Nói cách khác, "nhà nước" dưới biển là bản sao của nhà nước phong kiến trên mặt đất.

- Chính cách "trần tục hóa" thế giới thần linh ấy bộc lộ cái nhìn hiện thực: trong bộ máy đó vẫn có kẻ cậy quyền, lạm quyền (viên thần/giao thần dưới trướng ngang nhiên bắt cóc, hãm hại người lương thiện – chính là Bích Châu). Thần quyền không hề trong sạch tuyệt đối mà cũng có bất công, có kẻ xấu lộng hành, có nạn nhân thấp cổ bé họng.

- Qua đó, Đoàn Thị Điểm gián tiếp phê phán hiện thực xã hội phong kiến: bộ máy quan lại nhũng nhiễu, cường quyền chèn ép dân lành, người yếu thế (nhất là người phụ nữ) chịu oan khuất. Cái kì ảo chỉ là lớp vỏ; cái lõi là một sự thật rất "người".

b. Nội dung hai bức thư trao đổi của vua Lê Thánh Tông và Quảng Lợi vương

- Hai bức thư là một cuộc "đối thoại" giữa vương quyền cõi người và thần quyền cõi âm. Thư của Lê Thánh Tông thể hiện tư thế của một bậc minh quân: nhân danh chính nghĩa, lấy lẽ phải và đạo lí để đòi lại công bằng cho người bị hại, lời lẽ vừa cứng cỏi, uy nghiêm vừa hợp đạo lí, buộc thần linh phải nể trọng và sửa sai.

- Thư đáp của Quảng Lợi vương cho thấy thế giới thần linh cũng phải thừa nhận lẽ phải, thừa nhận uy quyền chính đáng của nhà vua, phải trừng trị kẻ làm càn và trả lại công bằng. Trật tự đạo lí – "ở hiền gặp lành, làm ác bị phạt" – được áp dụng chung cho cả cõi người lẫn cõi thần.

- Quan điểm hiện thực của tác giả qua hai bức thư là: đề cao vai trò của một vương quyền chính nghĩa, một ông vua anh minh biết đứng về phía lẽ phải và bảo vệ dân. Khi vương quyền ấy trong sạch, chính đại thì ngay cả thế lực siêu nhiên cũng phải tuân phục. Đây vừa là niềm tin vào công lí, vừa là ước mơ của nhân dân về người cầm quyền lí tưởng – một cái nhìn đậm tinh thần nhân văn và tiến bộ.

Kết ý: Cả hai chi tiết đều cho thấy Đoàn Thị Điểm dùng yếu tố kì ảo để phản ánh và bình luận hiện thực: phê phán cường quyền, bất công trong bộ máy cai trị; đồng thời khẳng định sức mạnh của chính nghĩa và khát vọng về công lí, về minh quân – đó chính là chiều sâu hiện thực của tác phẩm.