Giải Bài 6 trang 76 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

a) Tác giả nhận xét, đánh giá thế nào về Đông Kinh Nghĩa Thục?

Nhìn chung, tác giả dành cho Đông Kinh Nghĩa Thục một thái độ trân trọng, đề cao và đánh giá rất tích cực. Có thể khái quát ở mấy điểm:

- Coi Đông Kinh Nghĩa Thục là một mô hình giáo dục khai phóng tiêu biểu, đi trước thời đại ở Việt Nam đầu thế kỉ XX. Dù chỉ tồn tại trong thời gian ngắn ngủi (khoảng mấy tháng của năm 1907), nhà trường vẫn được xem là một hiện tượng độc đáo, một bước đột phá về tư tưởng và thực hành giáo dục.
- Khẳng định tính chất tiến bộ, cách tân của ngôi trường: chủ trương học chữ Quốc ngữ, tiếp nhận "tân thư", "tân học", đưa vào những môn học thực dụng, gắn tri thức với đời sống; chống lối học từ chương, khoa cử lạc hậu.
- Nhấn mạnh tinh thần khai dân trí, chấn dân khí, cổ vũ lòng yêu nước và ý thức tự cường dân tộc mà nhà trường theo đuổi; coi đó là nơi khơi dậy một tinh thần học tập mới, một quan niệm mới về con người và về sứ mệnh của giáo dục.
- Xem Đông Kinh Nghĩa Thục như một "di sản", một bài học còn nguyên giá trị cho giáo dục Việt Nam hôm nay, từ đó gợi mở suy nghĩ về giáo dục khai phóng trong bối cảnh hiện đại.

Như vậy, thái độ bao trùm của tác giả là ngợi ca, khẳng định những đóng góp mang tính mở đường của Đông Kinh Nghĩa Thục.

b) Có gì thiên kiến trong cách nhận xét, đánh giá đó không? Lí giải.

Có thể nhận ra trong bài viết một khuynh hướng nghiêng về ngợi ca, có phần chủ quan (thiên kiến), biểu hiện ở chỗ:

- Tác giả tiếp cận đối tượng từ một góc nhìn, một hệ quy chiếu đã được lựa chọn trước — đó là lí thuyết/quan niệm về *giáo dục khai phóng* hiện đại. Khi soi Đông Kinh Nghĩa Thục bằng "lăng kính" ấy, người viết tự nhiên làm nổi bật những điểm phù hợp, tiến bộ và dễ xem nhẹ hoặc không bàn kĩ những mặt hạn chế, bất cập của phong trào.
- Bài viết thiên về khẳng định thành tựu, giá trị mà ít đề cập đến những khó khăn, giới hạn lịch sử: nhà trường tồn tại quá ngắn, chưa kịp định hình thành một hệ thống hoàn chỉnh; chịu nhiều ràng buộc của hoàn cảnh thuộc địa; đối tượng và tầm ảnh hưởng còn hạn hẹp.
- Giọng điệu bài nghị luận mang cảm hứng tôn vinh, đề cao di sản dân tộc, nên ít nhiều chi phối cách lựa chọn và sắp xếp bằng chứng theo hướng củng cố cho luận điểm ngợi ca.

*Lí giải vì sao điều đó là tất yếu và có thể chấp nhận:* Một văn bản nghị luận bao giờ cũng xuất phát từ quan điểm, mục đích của người viết. Ở đây, mục đích của tác giả không phải là dựng lại một cách trung tính toàn bộ lịch sử Đông Kinh Nghĩa Thục, mà là từ bài học quá khứ để bàn về giáo dục khai phóng hôm nay. Vì thế, việc nhấn mạnh những giá trị tích cực, chọn góc nhìn "khai phóng" là có chủ đích và phù hợp với mục đích nghị luận. "Thiên kiến" ở đây không đồng nghĩa với sai lệch hay xuyên tạc sự thật, mà là sự lựa chọn điểm nhìn và trọng tâm có định hướng — một đặc trưng thường thấy của văn nghị luận.

- Nhận xét của người đọc: Khi tiếp nhận, ta cần ghi nhận tính thuyết phục và ý nghĩa trong cách đánh giá đầy trân trọng của tác giả; đồng thời giữ thái độ đọc có suy xét: đặt Đông Kinh Nghĩa Thục trở lại trong bối cảnh lịch sử cụ thể để thấy đầy đủ cả thành tựu lẫn giới hạn, tránh tuyệt đối hóa một chiều.