Giải Câu hỏi 3 trang 69 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Phân tích vai trò của người trần thuật xưng "tôi" trong văn bản *Nhiệt đới buồn* (Cờ-lốt Lê-vi-Xtơ-rốt)

Đoạn trích thuộc thể loại du kí/hồi kí khoa học, được kể ở ngôi thứ nhất, người trần thuật xưng "tôi" chính là tác giả – nhà dân tộc học Lê-vi-Xtơ-rốt trong hành trình thám hiểm, điền dã. Vai trò của nhân vật "tôi" thể hiện ở những phương diện sau:

a) "Tôi" vừa là người kể chuyện, vừa là người trong cuộc – người trực tiếp trải nghiệm

- Người trần thuật xưng "tôi" không đứng ngoài quan sát mà trực tiếp dấn thân vào cuộc hành trình, đặt chân đến vùng nhiệt đới xa lạ, tiếp xúc với thiên nhiên và các tộc người bản địa. Nhờ đó, những gì được kể lại mang tính chân thực, xác tín của một chứng nhân, một người "mắt thấy tai nghe".
- Điểm nhìn từ bên trong khiến câu chuyện vừa có sức thuyết phục của tư liệu khoa học, vừa có sự sống động, cụ thể của trải nghiệm cá nhân.

b) "Tôi" là chủ thể bộc lộ cảm xúc, suy tư – tạo nên chất trữ tình và chiều sâu triết lí

- Qua cái "tôi", người đọc không chỉ thấy cảnh vật, con người mà còn thấy những rung động, băn khoăn, hoài nghi và cả nỗi buồn ("nhiệt đới buồn") của người trần thuật trước sự va chạm giữa các nền văn hóa, trước nguy cơ mai một của những nền văn minh "nguyên thủy".
- Cái "tôi" biến một văn bản có thể thuần túy khoa học thành một áng văn giàu chất trữ tình, mang tính tự vấn và suy ngẫm về văn minh, về con người, về trách nhiệm của nhà nghiên cứu.

c) "Tôi" là người kết nối, dẫn dắt và định hướng cách nhìn cho người đọc

- Người trần thuật "tôi" giữ vai trò tổ chức mạch kể: lựa chọn chi tiết, sắp xếp quan sát, liên hệ – so sánh giữa cái mới lạ và cái quen thuộc, giữa nền văn hóa phương Tây và văn hóa bản địa.
- Qua giọng điệu và điểm nhìn của "tôi", tác giả định hướng người đọc đến một thái độ: tôn trọng sự khác biệt văn hóa, phê phán cái nhìn kì thị, và day dứt trước sự xâm thực của "văn minh" đối với những vùng đất, những tộc người còn giữ nét nguyên sơ.

d) "Tôi" thể hiện tư cách kép: nhà khoa học và con người nghệ sĩ

- "Tôi" vừa quan sát, phân tích bằng lí trí tỉnh táo, khách quan của nhà dân tộc học, vừa cảm nhận bằng tâm hồn nhạy cảm của một người giàu suy tư. Sự hòa quyện ấy làm nên nét đặc sắc trong cách trần thuật: khoa học mà vẫn thấm đẫm cảm xúc, khách quan mà vẫn in đậm dấu ấn cá nhân.

Kết luận: Người trần thuật xưng "tôi" là linh hồn của văn bản: vừa đảm bảo tính chân thực của một chứng nhân, vừa tạo chất trữ tình – triết lí sâu sắc, vừa dẫn dắt và định hướng nhận thức, tình cảm của người đọc về mối quan hệ giữa các nền văn hóa và về nỗi buồn mang tầm nhân loại mà nhan đề tác phẩm gợi ra.