Giải Câu hỏi 2 trang 69 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

a) Những dữ liệu triển khai thông tin về cuộc sống của người Giê dưới chế độ thực dân

Tác giả không nhận định một cách chủ quan mà dựng lại bức tranh đời sống của người Giê bằng hàng loạt dữ liệu cụ thể, xác thực — đúng với tư cách một nhà dân tộc học:

- Chính sách "bảo hộ" và những lời hứa hẹn của chính quyền thực dân: để "bình định", chính quyền hứa cấp cho người da đỏ quần áo, công cụ, rìu, dao, kim chỉ… và lập ra các trạm giao tiếp, các khu định cư nhằm thu hút họ rời rừng ra sống tập trung.
- Thực tế trái ngược với lời hứa: các khoản viện trợ, trợ cấp bị cắt xén, bỏ dở; những món quà hứa hẹn thưa dần rồi ngừng hẳn; các trạm, các khu định cư bị bỏ mặc, không còn được chăm lo.
- Hậu quả trực tiếp lên đời sống người Giê: dân số suy giảm nhanh chóng do dịch bệnh (những căn bệnh do người da trắng mang tới mà họ không có sức đề kháng); đời sống vật chất nghèo nàn, thiếu thốn; các bộ lạc tan rã, phân tán.
- Sự đổ vỡ về văn hóa – xã hội: người Giê bị tách khỏi môi trường sống truyền thống (rừng, lối sống du canh, săn bắn – hái lượm), mất dần phong tục, tổ chức xã hội và bản sắc; họ rơi vào tình trạng sống lay lắt, nửa vời giữa thế giới cũ đã mất và thế giới mới không thuộc về mình.
- Hình ảnh con người cụ thể: những con người rách rưới, bệnh tật, mỏi mòn, bị bần cùng hóa — bằng chứng nhãn tiền cho sự suy tàn của cả một cộng đồng.

Các dữ liệu được sắp xếp theo lối đối sánh: *lời hứa của chính quyền thực dân* ↔ *thực tế phũ phàng mà người Giê phải gánh chịu*, khiến thông tin vừa khách quan vừa giàu sức tố cáo.

b) Nhận xét về mối quan hệ giữa chính quyền thực dân và người da đỏ bản xứ

Từ những dữ liệu trên, có thể rút ra nhận xét:

- Đó là mối quan hệ bất bình đẳng, mang bản chất áp bức và lừa dối: chính quyền thực dân nhân danh "khai hóa", "bảo hộ" nhưng thực chất chỉ nhằm kiểm soát, đồng hóa và phục vụ lợi ích của kẻ cai trị.
- Những lời hứa hẹn tốt đẹp chỉ là phương tiện để "bình định", dụ dỗ người bản xứ từ bỏ nếp sống tự chủ; khi đã đạt mục đích, chính quyền bỏ mặc, không thực hiện trách nhiệm, đẩy người Giê tới chỗ bần cùng, bệnh tật và diệt vong.
- Vì vậy, chế độ thực dân không hề đem lại "văn minh" như nó tuyên bố, mà trái lại là nguyên nhân trực tiếp phá hủy đời sống, văn hóa và chính sự tồn tại của các cộng đồng da đỏ bản xứ.
- Thái độ của tác giả ẩn sau cách trình bày dữ liệu là sự cảm thương, trân trọng đối với người bản địa và lời phê phán sâu sắc, thấm thía chủ nghĩa thực dân — cũng chính là tinh thần nhân văn, nỗi "buồn" mang tầm nhân loại của "Nhiệt đới buồn".