Giải Câu hỏi 4 trang 56 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Phân tích yêu cầu: Câu hỏi 4 hướng người đọc chú ý tới một thao tác quan trọng của văn nghị luận: phản bác ý kiến trái chiều (trao đổi với ý kiến khác biệt) để bảo vệ quan điểm của mình. Ta cần (a) chỉ ra ý kiến trái chiều đã được tác giả nêu lên và bác bỏ, và (b) đánh giá sức thuyết phục của lí lẽ, bằng chứng dùng để phản biện.

a) Ý kiến trái chiều đã được phản bác

Trong phần bàn luận mở rộng, người viết đã chủ động dẫn ra một quan niệm ngược lại với luận điểm chính của mình về hoài bão, ước mơ của tuổi trẻ. Đó là ý kiến cho rằng: *tuổi trẻ nuôi những hoài bão, ước mơ lớn lao là viển vông, xa rời thực tế*; rằng con người chỉ nên sống thực tế, bằng lòng với những gì vừa tầm, bởi mơ ước quá cao dễ dẫn đến ảo tưởng, thất vọng và thất bại.

Đây chính là "ý kiến trái chiều" mà người viết đưa vào bài một cách có chủ ý: không né tránh, mà nêu lên để đối thoại và bác bỏ, nhờ đó quan điểm của bài trở nên toàn diện, nhiều chiều hơn.

b) Đánh giá sức thuyết phục của lí lẽ và bằng chứng phản biện

Cách phản biện của người viết có sức thuyết phục, thể hiện ở mấy điểm:

- *Thừa nhận phần hợp lí trước khi bác bỏ:* người viết không phủ nhận sạch trơn mà công nhận ý kiến kia có cơ sở (nếu ước mơ hoàn toàn thoát li thực tế thì đúng là ảo tưởng). Thao tác "nhượng bộ" này khiến lập luận khách quan, tránh áp đặt một chiều.

- *Lí lẽ sắc bén, đánh trúng gốc rễ:* người viết phân biệt rạch ròi giữa *hoài bão chân chính* (gắn với nỗ lực, hành động, hiểu biết về bản thân và hoàn cảnh) với *ảo tưởng viển vông* (chỉ mơ mà không làm). Nhờ đó chỉ ra rằng ý kiến trái chiều đã đồng nhất sai hai khái niệm khác nhau — đó là chỗ "lệch" cần bác bỏ.

- *Bằng chứng lấy từ thực tế đời sống và những tấm gương tuổi trẻ dám ước mơ, dám hành động,* nên lí lẽ không khô khan mà có tính hiện thực, dễ đồng cảm.

- *Lập luận chặt chẽ, có đối thoại:* nêu ý kiến trái chiều → chỉ ra phần đúng → vạch ra chỗ chưa thỏa đáng → khẳng định lại quan điểm, tạo thành một mạch phản biện mạch lạc.

Một điểm có thể làm bài thuyết phục hơn nữa là bằng chứng nên cụ thể, tiêu biểu hơn (nêu đích danh nhân vật, sự việc) thay vì nói chung chung; song nhìn chung, thao tác phản bác đã đạt yêu cầu và góp phần làm luận điểm chính thêm vững chắc.