Giải Bài 1 trang 59 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

So sánh đặc điểm "ghi chép sự thật" của phóng sự và hồi kí qua hai văn bản *Nghệ thuật băm thịt gà* (phóng sự, trích *Việc làng* – Ngô Tất Tố) và *Bước vào đời* (hồi kí, trích *Nhớ nghĩ chiều hôm* – Đào Duy Anh):

Cả phóng sự và hồi kí đều thuộc loại hình kí – lấy việc tôn trọng sự thật khách quan làm nguyên tắc cốt lõi, không hư cấu bịa đặt như truyện. Tuy nhiên, cách "ghi chép sự thật" của hai thể loại có những điểm giống và khác nhau rõ rệt.

a) Điểm giống nhau

- Cả hai đều viết về người thật, việc thật, phản ánh hiện thực đời sống một cách chân thực, không tô vẽ, hư cấu.
- Đều thể hiện thái độ, tình cảm, cách nhìn của người viết trước hiện thực được phản ánh; sự thật được ghi chép luôn mang dấu ấn chủ quan của tác giả.
- Đều giàu chi tiết cụ thể, sinh động, tạo cảm giác xác thực cho người đọc.

b) Điểm khác nhau

*Về đối tượng và tính thời sự:*
- Phóng sự (*Nghệ thuật băm thịt gà*): ghi chép những sự việc mang tính thời sự, tính xã hội – ở đây là hủ tục chia phần, "ăn uống" nặng nề ở làng quê Bắc Bộ trước Cách mạng. Tác giả như một "người quan sát", chứng kiến tận mắt cảnh anh mõ băm, chia thịt gà thành nhiều phần đều tăm tắp để phơi bày một vấn đề của cộng đồng.
- Hồi kí (*Bước vào đời*): ghi chép những sự việc, con người thuộc về quá khứ mà chính tác giả (Đào Duy Anh) đã trải qua, nay nhớ lại và kể lại – thiên về kỉ niệm, những bước ngoặt trong hành trình trưởng thành của cá nhân người viết.

*Về điểm nhìn và vai trò của người viết:*
- Phóng sự: người viết đóng vai người chứng kiến, điều tra, đứng từ bên ngoài quan sát và miêu tả tỉ mỉ sự việc; cái "tôi" tác giả thường lùi lại để sự thật tự lên tiếng.
- Hồi kí: người viết đồng thời là nhân vật trải nghiệm – kể lại bằng dòng hồi tưởng, cái "tôi" tác giả hiện diện trực tiếp, vừa là người kể vừa là người trong cuộc.

*Về mối quan hệ giữa sự thật và thời gian trần thuật:*
- Phóng sự: sự thật được ghi chép gần như đồng thời với lúc nó diễn ra, bảo đảm tính nóng hổi, xác thực trực tiếp.
- Hồi kí: sự thật được tái hiện qua độ lùi thời gian và bộ lọc của trí nhớ, nên vừa chân thực vừa mang màu sắc cảm xúc, suy ngẫm của người viết khi nhìn lại.

*Về mục đích:*
- Phóng sự hướng tới phản ánh, phê phán một hiện tượng xã hội (phê phán hủ tục, thói tục nặng nề nơi thôn quê).
- Hồi kí hướng tới lưu giữ kỉ niệm, chiêm nghiệm về cuộc đời, con người và về chính hành trình trưởng thành của tác giả.

c) Kết luận

Tuy cùng lấy sự thật làm gốc, phóng sự ghi chép sự thật khách quan mang tính thời sự – xã hội từ điểm nhìn của người chứng kiến, còn hồi kí ghi chép sự thật của quá khứ gắn với trải nghiệm cá nhân từ điểm nhìn của người trong cuộc hồi tưởng lại. Chính sự khác nhau đó tạo nên sắc thái riêng: *Nghệ thuật băm thịt gà* sắc sảo, giàu tính phê phán hiện thực; còn *Bước vào đời* đằm thắm, giàu cảm xúc và suy tư.