Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Bài 5 trang 151 SGK Ngữ văn 11

Củng cố, mở rộng   Gợi ý trả lời

Đề bài

Xác định một đề tài nghiên cứu, xây dựng đề cương cho đề tài đó (dựa trên các thông tin đã tìm được) và trình bày đề cương nghiên cứu của bạn.

Gợi ý trả lời

## Bài làm: Xây dựng và trình bày đề cương nghiên cứu

### a) Xác định đề tài nghiên cứu

Đề tài: *"Xung đột bi kịch và bi kịch của người nghệ sĩ qua nhân vật Vũ Như Tô trong đoạn trích 'Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài' (trích kịch 'Vũ Như Tô' – Nguyễn Huy Tưởng)."*

Lí do chọn đề tài:
- Đây là một đoạn trích tiêu biểu cho thể loại bi kịch đã học ở Bài 5, giúp vận dụng trực tiếp tri thức về *nhân vật* và *xung đột* trong bi kịch.
- Nhân vật Vũ Như Tô đặt ra vấn đề muôn thuở, có ý nghĩa với hôm nay: mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống, giữa khát vọng sáng tạo của người nghệ sĩ và lợi ích thiết thực của nhân dân.
- Nguồn tư liệu phong phú, phù hợp với năng lực nghiên cứu của học sinh lớp 11.

###

b) Xác định mục đích, phạm vi và câu hỏi nghiên cứu

- Mục đích: Làm rõ bản chất xung đột bi kịch và tấn bi kịch của người nghệ sĩ thiên tài nhưng lầm lạc qua hình tượng Vũ Như Tô, từ đó rút ra thông điệp của tác giả.
- Phạm vi: Đoạn trích *"Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài"* (hồi V của vở kịch); có đối chiếu với phần Lời tựa và toàn bộ cốt truyện ở mức khái quát.
- Câu hỏi nghiên cứu:
1. Những mâu thuẫn, xung đột cơ bản nào được thể hiện trong đoạn trích?
2. Bi kịch của Vũ Như Tô là bi kịch gì và được bộc lộ qua hành động, ngôn ngữ nào?
3. Qua xung đột ấy, tác giả gửi gắm quan niệm gì về nghệ thuật và cuộc sống?

###

c) Xây dựng đề cương (dàn ý) nghiên cứu

MỞ ĐẦU
- Giới thiệu tác giả Nguyễn Huy Tưởng, vở kịch *Vũ Như Tô* và vị trí đoạn trích.
- Nêu lí do, mục đích, phạm vi và câu hỏi nghiên cứu.
- Nêu phương pháp: đọc – phân tích văn bản, phân tích nhân vật, phương pháp loại hình (đặc trưng thể loại bi kịch).

NỘI DUNG

*1. Cơ sở lí thuyết về bi kịch*
- Khái niệm bi kịch; đặc trưng về nhân vật bi kịch (con người có khát vọng cao đẹp nhưng mắc sai lầm/lâm vào bế tắc) và xung đột bi kịch (mâu thuẫn không thể hóa giải, dẫn tới kết thúc thảm khốc).

*2. Các xung đột bi kịch trong đoạn trích*
- Xung đột thứ nhất: giữa phe nổi loạn (Lê Trung Mại, quân khởi loạn, dân chúng) và hôn quân Lê Tương Dực cùng Cửu Trùng Đài.
- Xung đột thứ hai (trung tâm): giữa khát vọng nghệ thuật thuần túy, siêu đẳng của Vũ Như Tô và quyền sống thiết thực của nhân dân – mâu thuẫn không được giải quyết trọn vẹn.

*3. Bi kịch của nhân vật Vũ Như Tô*
- Vũ Như Tô – người nghệ sĩ thiên tài, khát khao xây một công trình "tranh tinh xảo với hóa công".
- Sai lầm: đứng trên lập trường nghệ thuật thuần túy, xa rời lợi ích nhân dân, không nhận ra Cửu Trùng Đài xây bằng mồ hôi, xương máu của dân.
- Diễn biến tâm trạng: từ ngỡ ngàng, không tin → đau đớn, bàng hoàng khi đài cháy và bị dẫn ra pháp trường; vẫn ôm giấc mộng nghệ thuật đến phút cuối.
- Nhân vật Đan Thiềm – người tri kỉ, sự song hành của "bệnh Đan Thiềm" (say mê, trân trọng cái tài).

*4. Thông điệp và giá trị nghệ thuật*
- Quan niệm: nghệ thuật chân chính phải gắn với cuộc sống và lợi ích của nhân dân; nghệ thuật tách rời đời sống sẽ dẫn tới bi kịch.
- Nghệ thuật kịch: xây dựng xung đột căng thẳng, ngôn ngữ kịch giàu kịch tính, khắc họa nội tâm nhân vật, nhịp điệu dồn dập ở cao trào.

KẾT LUẬN
- Khái quát kết quả: bản chất xung đột bi kịch và tấn bi kịch của người nghệ sĩ.
- Ý nghĩa thời sự của vấn đề nghệ thuật – cuộc sống; hướng mở rộng nghiên cứu.

TÀI LIỆU THAM KHẢO (ghi theo thông tin đã tìm được)
- SGK *Ngữ văn 11*, bộ Kết nối tri thức với cuộc sống, tập một, NXB Giáo dục Việt Nam.
- Nguyễn Huy Tưởng, *Vũ Như Tô*, NXB ... (năm xuất bản).
- Các bài nghiên cứu, phê bình về kịch Nguyễn Huy Tưởng (ghi rõ tên tác giả, tên bài, nguồn, năm).

###

d) Trình bày đề cương nghiên cứu

Khi trình bày trước lớp, cần: nêu rõ tên đề tài, lí do – mục đích, trình bày hệ thống luận điểm theo đề cương (từ cơ sở lí thuyết → phân tích xung đột → bi kịch nhân vật → thông điệp), kết hợp dẫn chứng tiêu biểu từ văn bản; nói mạch lạc, có phương tiện hỗ trợ (sơ đồ, slide) và dành thời gian lắng nghe, phản hồi ý kiến trao đổi của người nghe.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.