Giải Câu 1 trang 98 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Liệt kê những từ ngữ mang tính chất tự xưng của tác giả trong bài hát nói. Những từ ngữ ấy đã thể hiện được điều gì về phong cách, tư tưởng của Nguyễn Công Trứ khi tự nhìn nhận về mình?
(văn bản: Bài ca ngất ngưởng – Nguyễn Công Trứ)
Gợi ý trả lời
## Câu 1 (trang 99) — *Bài ca ngất ngưởng* (Nguyễn Công Trứ)
### a) Liệt kê những từ ngữ mang tính chất tự xưng của tác giả
Trong bài hát nói, Nguyễn Công Trứ nhiều lần tự gọi, tự nói về mình bằng những từ ngữ đầy ý thức về bản thân:
- "Ông Hi Văn tài bộ" – tác giả tự xưng bằng biệt hiệu *Hi Văn* của chính mình, lại gắn liền với hai chữ "tài bộ" (tài năng đầy đủ, nhiều mặt).
- "tay ngất ngưởng" – "Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng" (tự nhận mình là con người tài trí, phóng khoáng).
- "ông ngất ngưởng" – "Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng", "Bụt cũng nực cười ông ngất ngưởng" (tự gọi mình là "ông" một cách ngông nghênh).
- "ông" (ở câu kết) – "Trong triều ai ngất ngưởng như ông!" – tự khẳng định, tự đề cao mình giữa triều đình.
- Cùng với đó là lối tự sánh mình với các bậc danh thần, danh tướng Trung Hoa: *"Chẳng Trái, Nhạc cũng vào phường Hàn, Phú"* (tự ví với Trái Tuân, Nhạc Phi, Hàn Kỳ, Phú Bật).
Từ "ngất ngưởng" được lặp lại nhiều lần và trở thành từ ngữ tự xưng mang tính biểu tượng, chốt lại ở nhan đề và ở câu cuối bài.
###
b) Những từ ngữ ấy thể hiện điều gì về phong cách, tư tưởng của Nguyễn Công Trứ
- Ý thức sâu sắc về tài năng và công danh của bản thân: việc tự xưng "ông Hi Văn tài bộ", tự sánh với Trái – Nhạc – Hàn – Phú cho thấy nhà thơ tự tin, tự hào về tài kinh bang tế thế và những đóng góp của mình cho đất nước (văn võ song toàn, "khi thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông").
- Một cái "tôi" cá nhân mạnh mẽ, bản lĩnh, khác thường: cách tự gọi mình là "ông ngất ngưởng" thể hiện một nhân cách ngang tàng, tự khẳng định cá tính giữa chốn quan trường và cuộc đời.
- Phong cách sống "ngất ngưởng" – phóng khoáng, tự do, vượt ra ngoài khuôn khổ lễ giáo thông thường: ông dám sống theo ý mình (cưỡi bò vàng, đi chùa vẫn đeo gươm, có ca kĩ theo hầu), coi thường được – mất, khen – chê của người đời.
- Tư tưởng dung hòa: vừa hành đạo, trọn vẹn nghĩa vua tôi ("nghĩa vua tôi cho vẹn đạo sơ chung"), vừa hưởng lạc, tự tại, giữ được bản lĩnh và cốt cách của một nhà nho tài tử.
→ Qua những từ ngữ tự xưng, Nguyễn Công Trứ tự nhìn nhận mình là con người tài năng xuất chúng, có công với đời, đồng thời là một cá tính độc đáo, bản lĩnh, sống "ngất ngưởng" – tự do, ngông nghênh mà vẫn trọn vẹn đạo nghĩa.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.