Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập hai

Giải Câu hỏi trang 95 SGK Ngữ văn 11

Bài ca ngất ngưởng (Nguyễn Công Trứ)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Nêu ý nghĩ của bạn khi nghe nhận xét về một người nào đó có "vị trí cao ngất ngưởng" và khi nghe đánh giá về một ai đó có "thái độ ngất ngưởng". Từ "ngất ngưởng" trong hai trường hợp trên có giống nhau hay không?

Gợi ý trả lời

a) Ý nghĩ khi nghe nhận xét một người có "vị trí cao ngất ngưởng":

Khi nghe cụm từ này, ta hình dung đến một người đang ở địa vị, chức vụ rất cao, cao vượt trội so với những người xung quanh. Ở đây, "ngất ngưởng" gợi ra độ cao chót vót, chênh vênh về mặt vị thế – một vị trí nổi bật, đáng nể, khiến người khác phải ngước nhìn. Sắc thái nghiêng về việc miêu tả mức độ cao của địa vị, thứ bậc.

b) Ý nghĩ khi nghe đánh giá một người có "thái độ ngất ngưởng":

Khi nghe cụm từ này, ta lại hình dung đến cách ứng xử, phong thái của một con người: đó là thái độ ngang tàng, khác thường, có phần cao ngạo, không chịu khép mình theo khuôn phép thông thường. "Ngất ngưởng" lúc này chỉ tính cách, bản lĩnh, cách sống của con người – một thái độ tự tin đến mức ngông nghênh, đứng cao hơn, vượt ra ngoài những ràng buộc, quy chuẩn tầm thường.

c) So sánh từ "ngất ngưởng" trong hai trường hợp:

Hai cách dùng không hoàn toàn giống nhau:
- Ở trường hợp (a), "ngất ngưởng" mang nghĩa gần với nghĩa gốc, chỉ độ cao về vị trí, địa vị (cao chót vót, cao hơn hẳn mọi người).
- Ở trường hợp (b), "ngất ngưởng" được dùng với nghĩa chuyển, chỉ thái độ, phong cách sống ngang tàng, khác đời, vượt lên trên những khuôn khổ thông thường.

Tuy nhiên, hai nghĩa này vẫn có nét tương đồng, liên hệ với nhau: đều gợi tả cái gì đó nổi trội, vượt lên trên, cao hơn mức bình thường. Chính từ nghĩa "cao hơn hẳn về vị trí", người ta mở rộng sang nghĩa "vượt lên trên, khác hẳn mọi người về thái độ, cách sống". Đây cũng chính là lớp nghĩa mà Nguyễn Công Trứ khai thác trong nhan đề *Bài ca ngất ngưởng*: "ngất ngưởng" trở thành biểu tượng cho một lối sống, một nhân cách tự do, bản lĩnh, dám khẳng định cái tôi cá nhân vượt ra ngoài khuôn sáo của xã hội phong kiến.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.