Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập hai

Giải Câu 2 trang 98 SGK Ngữ văn 11

Bài ca ngất ngưởng (Nguyễn Công Trứ)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Căn cứ vào mạch ý của bài thơ, có thể chia bố cục tác phẩm thành mấy phần? Nêu ý chính của mỗi phần.
(văn bản: Bài ca ngất ngưởng – Nguyễn Công Trứ)

Gợi ý trả lời

Căn cứ mạch ý (cảm xúc – sự việc) của bài thơ, có thể chia *Bài ca ngất ngưởng* thành 3 phần:

a) Phần 1 — 6 câu đầu (từ *"Vũ trụ nội mạc phi phận sự"* đến *"Có khi về Phủ doãn Thừa Thiên"*):

*Ý chính:* "Ngất ngưởng" khi còn làm quan, ở chốn quan trường. Nguyễn Công Trứ nêu quan niệm về chí làm trai (mọi việc trong trời đất đều là phận sự của mình) rồi tự hào điểm lại tài năng và những chức vị hiển hách của bản thân (Thủ khoa, Tham tán, Tổng đốc Đông, đại tướng bình Tây, Phủ doãn Thừa Thiên). Ông tự coi việc ra làm quan như "vào lồng" nhưng vẫn giữ cốt cách ngang tàng — ngất ngưởng ngay giữa vòng cương tỏa.

b) Phần 2 — 10 câu tiếp (từ *"Đô môn giải tổ chi niên"* đến *"Không Phật, không Tiên, không vướng tục"*):

*Ý chính:* "Ngất ngưởng" khi đã cáo quan về hưu, sống cuộc đời tự do, phóng khoáng. Những hành động khác người (cưỡi bò vàng đeo đạc ngựa, dẫn các cô đào lên chùa, vui thú cầm – kì – thi – tửu), cùng thái độ bỏ ngoài tai mọi được – mất, khen – chê ("dương dương", "phơi phới") cho thấy một con người bản lĩnh, vượt lên thói thường, không vướng bận danh lợi.

c) Phần 3 — 3 câu cuối (*"Chẳng Trái, Nhạc cũng vào phường Hàn, Phú / Nghĩa vua tôi cho vẹn đạo sơ chung / Trong triều ai ngất ngưởng như ông!"*):

*Ý chính:* Tổng kết, khẳng định lối sống ngất ngưởng độc đáo, có một không hai. Tác giả tự sánh mình với các danh thần đời trước (Trái Tuân, Nhạc Phi, Hàn Kì, Phú Bật), vừa ngông ngạo vừa khẳng định mình trọn vẹn đạo vua tôi — ngất ngưởng nhưng vẫn là một nhân cách đáng trọng.

*Lưu ý:* Nếu dựa theo hai chặng đời của tác giả, có thể gộp thành 2 phần lớn (lúc làm quan / lúc về hưu và lời tổng kết); song cách chia 3 phần như trên bám sát mạch ý và chữ "ngất ngưởng" được lặp lại nên rõ ràng, hợp lí hơn.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.