Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Câu 2 trang 58 SGK Ngữ văn 11

Nhớ đồng (Tố Hữu)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Bạn có nhận xét gì về đặc điểm hình thức và nội dung của các khổ thơ 1, 4, 7, 13 trong văn bản? Các khổ thơ này được phân bố theo "quy luật" nào?
(văn bản: Nhớ đồng - Tố Hữu)

Gợi ý trả lời

a) Đặc điểm hình thức

- Khác với các khổ còn lại (mỗi khổ 4 dòng), bốn khổ 1, 4, 7, 13 đều là những khổ chỉ gồm 2 dòng thơ (cặp lục/câu ngắn), tạo thành những khổ thơ đặc biệt, ngắn gọn, nổi bật hẳn lên giữa bài.

- Bốn khổ này thực chất là hai câu thơ điệp khúc được lặp lại, luân phiên nhau:
+ Khổ 1 và khổ 7 lặp lại nguyên vẹn:
> *"Gì sâu bằng những trưa thương nhớ*
> *Hiu quạnh bên trong một tiếng hò!"*
+ Khổ 4 và khổ 13 lặp lại nguyên vẹn:
> *"Gì sâu bằng những trưa hiu quạnh*
> *Ôi ruộng đồng quê thương nhớ ơi!"*

- Cả bốn khổ đều mở đầu bằng cấu trúc cảm thán, so sánh "Gì sâu bằng…" kết hợp các từ cảm thán (*ôi, ơi*) và dấu chấm than, mang âm hưởng của một tiếng hò, điệu ru ngân nga, da diết.

b) Đặc điểm nội dung

- Cả bốn khổ đều trực tiếp bộc lộ cảm xúc chủ đạo của bài thơ: nỗi thương nhớ quê hương, đồng ruộng sâu nặng và nỗi cô đơn, hiu quạnh của người tù cách mạng bị giam cầm, bị tách khỏi cuộc sống bên ngoài.

- Tất cả đều được khơi gợi, dồn nén từ một âm thanh duy nhất — "một tiếng hò" vọng vào giữa buổi trưa vắng lặng — rồi lan tỏa thành nỗi nhớ "ruộng đồng quê". Đây là những khổ thơ cô đọng nhất mạch cảm xúc: thương nhớ và hiu quạnh.

- Vì vậy, bốn khổ này giữ vai trò là điệp khúc – nốt nhấn cảm xúc, là dòng chảy tâm trạng xuyên suốt nối kết toàn bộ các khổ miêu tả cảnh vật, con người quê hương ở giữa bài.

c) "Quy luật" phân bố

- Bốn khổ thơ ngắn này không đặt liền nhau mà được phân bố xen kẽ, cách quãng đều đặn giữa các khổ thơ dài (4 dòng) miêu tả nỗi nhớ cụ thể:
+ Ba khổ đầu xuất hiện theo chu kì khá đều: khổ 1 → 4 → 7 (cứ cách ba khổ lại trở lại một lần điệp khúc).
+ Khổ 13 là khổ kết thúc bài thơ.

- Hai câu điệp khúc luân phiên, lặp lại theo kiểu đan cài (1–7 giống nhau, 4–13 giống nhau), tạo nên kết cấu trùng điệp, vòng tròn (đầu – cuối tương ứng): bài thơ mở ra bằng điệp khúc và khép lại cũng bằng điệp khúc.

- Quy luật phân bố ấy khiến nỗi nhớ trở đi trở lại thành từng đợt, ngày càng sâu lắng, tạo cho bài thơ âm hưởng, nhịp điệu của một điệu hò, một khúc hát ngân nga, triền miên — đúng với tâm trạng khắc khoải, da diết của nhân vật trữ tình.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.