Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Câu 1 trang 58 SGK Ngữ văn 11

Nhớ đồng (Tố Hữu)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Theo bạn, nhan đề Nhớ đồng đã bao quát được toàn bộ nội dung cảm xúc của bài thơ hay chưa? Vì sao? Nên hiểu như thế nào về nghĩa của từ "đồng" trong nhan đề?
(văn bản: Nhớ đồng - Tố Hữu)

Gợi ý trả lời

a) Nhan đề *Nhớ đồng* đã bao quát được toàn bộ nội dung cảm xúc của bài thơ.

- Hai tiếng *"Nhớ đồng"* nêu trực tiếp cảm hứng chủ đạo và mạch cảm xúc xuyên suốt bài thơ: nỗi nhớ da diết, thường trực của người tù cách mạng đối với cuộc sống bên ngoài song sắt.

- Từ "nhớ" trở thành điệp khúc ("Gì sâu bằng những trưa thương nhớ", "Gì sâu bằng những trưa hiu quạnh"...) kết nối toàn bộ các hình ảnh, cho thấy nỗi nhớ chính là sợi chỉ xuyên suốt, thống nhất mọi dòng thơ.

b) Lí do nhan đề bao quát được nội dung cảm xúc:

- Nỗi nhớ trong bài thơ không chỉ hướng về một đối tượng mà trải rộng ra nhiều lớp: nhớ cánh đồng quê hương (ruộng tre, cồn thơm, ô mạ xanh, nương khoai sắn...); nhớ con người lao động chân chất (những lưng cong xuống luống cày, bàn tay vãi giống...); nhớ chính mình của những ngày tự do say mê lí tưởng ("Đâu những ngày xưa, tôi nhớ tôi"); và từ đó bật lên khát vọng tự do, khao khát được trở lại hoạt động cách mạng.

- Tất cả những cung bậc tình cảm ấy — nhớ thương, hiu quạnh, cô đơn, uất ức rồi khát khao — đều khởi phát và quy tụ về nỗi "nhớ". Vì vậy nhan đề đã ôm trọn, khái quát trọn vẹn nội dung cảm xúc của bài thơ.

c) Cách hiểu nghĩa của từ "đồng" trong nhan đề:

Từ "đồng" được dùng theo nghĩa rộng, mang tính biểu tượng, không chỉ bó hẹp trong một nghĩa:

- Nghĩa cụ thể: "đồng" là cánh đồng, đồng ruộng, đồng quê — không gian làng quê thân thuộc với ruộng đồng, cồn bãi, nương khoai sắn mà nhà thơ gắn bó.

- Nghĩa khái quát, biểu tượng: "đồng" là đồng quê, quê hương, cuộc sống tự do bên ngoài nhà tù; là đồng bào, đồng chí — những người dân lao động và những người cùng chung lí tưởng; rộng hơn là cả thế giới của tự do và lí tưởng cách mạng mà người tù đang bị cách li và khao khát hướng tới.

→ Nhờ cách hiểu đa nghĩa ấy, "Nhớ đồng" vừa là nhớ cảnh, nhớ người, vừa là nhớ cuộc đời tự do, khiến nhan đề có sức khái quát và chiều sâu tư tưởng.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.