Giải Bài 4 trang 69 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Cho đề bài: Phân tích tâm trạng của nhân vật Thanh để làm nổi bật chủ đề truyện Dưới bóng hoàng lan.
a) Tìm ý và lập dàn ý cho đề bài trên.
b) Viết đoạn văn mở bài và một đoạn văn thuộc phần thân bài.
(văn bản: Dưới bóng hoàng lan (Thạch Lam))
Gợi ý trả lời
## a) Tìm ý và lập dàn ý
Tìm ý (trả lời các câu hỏi gợi dẫn):
- Chủ đề truyện là gì? → Vẻ đẹp bình dị, ấm áp của tình cảm gia đình, quê hương và những rung động đầu đời trong trẻo; qua đó khẳng định quê hương, mái ấm là chốn bình yên nuôi dưỡng tâm hồn con người.
- Nhân vật Thanh có những trạng thái tâm trạng nào? → Cảm giác bình yên, thư thái khi trở về; niềm xúc động, yêu thương với bà; rung động êm dịu, dịu dàng với Nga; nỗi bâng khuâng, lưu luyến khi phải ra đi.
- Tâm trạng ấy được thể hiện qua đâu? → Qua không gian khu vườn, hương hoàng lan, qua cử chỉ, lời nói, dòng suy nghĩ nội tâm của Thanh.
- Tâm trạng của Thanh làm nổi bật chủ đề như thế nào? → Mỗi cung bậc cảm xúc đều gắn với mái nhà, với bà, với Nga - những điều thân thuộc, từ đó tô đậm vẻ đẹp của tình thân và quê hương.
Dàn ý
*Mở bài:* Giới thiệu tác giả Thạch Lam, truyện ngắn *Dưới bóng hoàng lan* và nhân vật Thanh; nêu vấn đề: phân tích tâm trạng của Thanh để làm nổi bật chủ đề truyện.
*Thân bài:*
1. Tâm trạng bình yên, thư thái khi trở về ngôi nhà tuổi thơ.
- Bước qua cánh cửa, Thanh cảm thấy "mát hẳn cả người", bao nhiêu sự ồn ào của thành phị lùi xa; cảnh vật vẫn y nguyên khiến chàng "nghẹn họng".
- Không gian khu vườn, con đường gạch, bể nước, hương hoàng lan thoang thoảng gợi cảm giác chốn về quen thuộc, êm đềm.
→ Làm nổi bật: quê hương, mái nhà là nơi bình yên chở che tâm hồn.
2. Tâm trạng xúc động, yêu thương và biết ơn đối với bà.
- Hình ảnh người bà tóc bạc, hiền từ; Thanh "cảm động gần ứa nước mắt"; cảm giác được bà che chở như thuở còn bé.
- Những cử chỉ ân cần: bà buông màn, pha nước, lo cho cháu.
→ Làm nổi bật: tình bà cháu ấm áp, thiêng liêng - cội nguồn nuôi dưỡng Thanh.
3. Tâm trạng rung động, bâng khuâng trong mối tình đầu trong trẻo với Nga.
- Những cảm xúc dịu dàng, e ấp khi gặp lại Nga; hình ảnh hái hoa hoàng lan, câu chuyện "năm nào em cũng hái hoa cho anh".
- Tình cảm nhẹ nhàng, kín đáo mà sâu lắng, mang màu sắc lãng mạn, trong sáng.
→ Làm nổi bật: vẻ đẹp của những rung động đầu đời gắn với quê nhà.
4. Tâm trạng lưu luyến, vương vấn khi ra đi.
- Thanh ra đi với "nửa buồn mà lại nửa vui", lòng "nhẹ nhõm" vì biết còn có người chờ đợi, có chốn để trở về.
→ Làm nổi bật: quê hương, tình thân là điểm tựa tinh thần bền vững.
5. Đánh giá nghệ thuật: cốt truyện nhẹ nhàng, giàu chất thơ; nghệ thuật miêu tả nội tâm tinh tế; hình ảnh hoàng lan giàu ý nghĩa biểu tượng; giọng văn êm dịu, trữ tình đậm chất Thạch Lam.
*Kết bài:* Khẳng định qua dòng tâm trạng tinh tế của Thanh, Thạch Lam đã làm nổi bật chủ đề về vẻ đẹp của tình thân, quê hương và tâm hồn con người; nêu cảm nghĩ của bản thân.
##
b) Viết đoạn văn
Đoạn mở bài:
Thạch Lam là cây bút tiêu biểu của nhóm Tự lực văn đoàn, nổi tiếng với những truyện ngắn không có cốt truyện mà man mác như một bài thơ, lặng lẽ đi vào thế giới cảm xúc tinh tế của con người. *Dưới bóng hoàng lan* là một tác phẩm như thế. Thiên truyện kể về chuyến trở về thăm nhà của Thanh - một chàng trai mồ côi được bà nuôi lớn - để rồi tắm mình trong không gian bình yên của khu vườn tuổi thơ, trong tình bà cháu ấm áp và những rung động đầu đời trong trẻo với cô bé Nga hàng xóm. Dõi theo từng cung bậc tâm trạng của nhân vật Thanh, người đọc dần cảm nhận được tư tưởng mà nhà văn gửi gắm: vẻ đẹp bình dị mà sâu lắng của tình thân, của quê hương - chốn bình yên nuôi dưỡng và nâng đỡ tâm hồn mỗi con người.
Một đoạn thân bài (luận điểm 1 - tâm trạng bình yên khi trở về):
Trước hết, tâm trạng của Thanh khi vừa đặt chân về ngôi nhà tuổi thơ là cảm giác bình yên, thư thái đến nghẹn ngào. Bước qua cánh cửa gỗ quen thuộc, chàng "thấy mát hẳn cả người", bao nhiêu ồn ào, mệt mỏi của chốn thành thị bỗng tan biến, nhường chỗ cho sự tĩnh lặng dịu dàng. Khu vườn với con đường lát gạch Bát Tràng rêu phủ, với bể nước xanh và đặc biệt là hương hoàng lan thoang thoảng vẫn "y nguyên như ngày chàng còn nhỏ" khiến Thanh "nghẹn họng" vì xúc động. Chính sự không đổi thay của cảnh vật đã gợi lên trong lòng Thanh cảm giác được trở về với cội nguồn thân thuộc, nơi thời gian như ngừng lại để giữ vẹn nguyên những gì êm đềm nhất. Ngòi bút Thạch Lam tinh tế lách sâu vào từng rung động mơ hồ ấy, khiến ngôi nhà hiện lên không chỉ là một không gian vật chất mà còn là chốn đi về của tâm hồn. Qua đó, nhà văn làm nổi bật chủ đề: quê hương, mái ấm gia đình chính là nơi bình yên, chở che và vỗ về con người giữa những bộn bề của cuộc sống.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.