Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Bài 1 trang 33 SGK Ngữ văn 10

Củng cố, mở rộng (Bài 6. Nguyễn Trãi – "Dành còn để trợ dân này")   Gợi ý trả lời

Đề bài

Từ những hiểu biết về tác phẩm Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi, hãy nêu các yếu tố cơ bản làm nên sức thuyết phục của một văn bản chính luận.
(văn bản: Bình Ngô đại cáo – Nguyễn Trãi)

Gợi ý trả lời

Mở ý: *Bình Ngô đại cáo* của Nguyễn Trãi được coi là áng "thiên cổ hùng văn", một mẫu mực của văn chính luận trung đại. Từ việc tìm hiểu tác phẩm, có thể rút ra các yếu tố cơ bản làm nên sức thuyết phục của một văn bản chính luận như sau:

a) Có luận đề, hệ thống luận điểm rõ ràng, đúng đắn, giàu sức khái quát

- Văn bản chính luận phải nêu được vấn đề (luận đề) có ý nghĩa và triển khai thành các luận điểm mạch lạc, nhất quán.
- Trong *Bình Ngô đại cáo*, luận đề là tư tưởng nhân nghĩa và chân lí về nền độc lập, chủ quyền của dân tộc Đại Việt ("Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân / Quân điếu phạt trước lo trừ bạo"). Từ luận đề ấy, bài cáo triển khai thành các luận điểm lớn: nêu luận đề chính nghĩa → tố cáo tội ác giặc Minh → kể lại quá trình kháng chiến gian khổ và tất thắng → tuyên bố hòa bình, độc lập.

b) Lí lẽ sắc bén, chặt chẽ, kết hợp với bằng chứng (dẫn chứng) xác thực, tiêu biểu

- Sức thuyết phục của chính luận nằm ở sự thống nhất giữa lí lẽ và bằng chứng: lí lẽ phải đúng đắn, logic; bằng chứng phải chân thực, cụ thể.
- Nguyễn Trãi đưa ra lí lẽ về sự tồn tại hiển nhiên của một quốc gia có văn hiến, bờ cõi, phong tục, lịch sử các triều đại riêng; đồng thời dẫn hàng loạt bằng chứng lịch sử xác thực về tội ác của giặc ("Nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn...") và về những chiến thắng cụ thể (Bồ Đằng, Trà Lân, Chi Lăng, Xương Giang...) với tên tướng giặc, địa danh, thời gian rõ ràng.

c) Lập luận chặt chẽ, mạch lạc, có sức logic cao

- Các luận điểm, lí lẽ, bằng chứng được sắp xếp theo một trình tự hợp lí, có quan hệ nhân – quả, tăng tiến, khiến người đọc bị thuyết phục từng bước.
- Bài cáo đi từ tiền đề lí luận (nhân nghĩa, độc lập) → thực tiễn (tội ác giặc, cuộc khởi nghĩa) → kết luận (thắng lợi, hòa bình), tạo thành một mạch lập luận không thể bác bỏ.

d) Ngôn ngữ, giọng điệu phù hợp, giàu sức biểu cảm và hình ảnh

- Văn chính luận không chỉ thuyết phục bằng lí trí mà còn tác động tới tình cảm người đọc qua ngôn ngữ trang trọng, giọng điệu linh hoạt và các biện pháp tu từ.
- *Bình Ngô đại cáo* dùng lối văn biền ngẫu cân đối, hình ảnh kì vĩ, phép liệt kê, phóng đại, đối lập; giọng điệu biến hóa: khi căm phẫn tố cáo tội ác, khi hào hùng ngợi ca chiến thắng, khi trang nghiêm tuyên bố độc lập.

e) Thể hiện được tình cảm, thái độ, tầm tư tưởng của người viết

- Sức thuyết phục còn đến từ tấm lòng, nhiệt huyết và bản lĩnh của tác giả đứng trên lập trường chính nghĩa, vì dân, vì nước.
- Qua bài cáo, người đọc cảm nhận được lòng yêu nước, tinh thần nhân nghĩa và niềm tự hào dân tộc sâu sắc của Nguyễn Trãi, khiến lời văn có thêm sức nặng và sức lay động.

Kết ý: Như vậy, một văn bản chính luận thuyết phục cần hội tụ: luận đề – luận điểm đúng đắn, rõ ràng; lí lẽ sắc bén; bằng chứng xác thực, tiêu biểu; lập luận chặt chẽ, logic; ngôn ngữ – giọng điệu phù hợp, giàu biểu cảm; và tình cảm, thái độ, tầm tư tưởng của người viết.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.