Giải Bài 2 trang 33 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Các văn bản đọc (Tác gia Nguyễn Trãi, Bình Ngô đại cáo, Bảo kính cảnh giới – bài 43, Dục Thuý sơn) đã giúp bạn có thêm hiểu biết gì về đóng góp của Nguyễn Trãi cho nền văn học, văn hoá dân tộc?
(văn bản: Tác gia Nguyễn Trãi; Bình Ngô đại cáo; Bảo kính cảnh giới – bài 43; Dục Thuý sơn – Nguyễn Trãi)
Gợi ý trả lời
Mở ý: Qua chùm văn bản *Tác gia Nguyễn Trãi*, *Bình Ngô đại cáo*, *Bảo kính cảnh giới – bài 43*, *Dục Thuý sơn*, ta hiểu sâu hơn về những đóng góp to lớn, nhiều mặt của Nguyễn Trãi cho nền văn học và văn hoá dân tộc. Có thể khái quát thành mấy phương diện sau:
a) Đóng góp về tư tưởng – đặt nền cho tư tưởng nhân nghĩa, yêu nước, thương dân
Nguyễn Trãi nêu cao tư tưởng *nhân nghĩa* gắn liền với *yên dân – trừ bạo*: "Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân / Quân điếu phạt trước lo trừ bạo" (*Bình Ngô đại cáo*). Đây không còn là nhân nghĩa trừu tượng của Nho giáo mà được Việt hoá, đặt gốc ở cuộc sống no ấm, yên bình của nhân dân.
Cùng với đó là tư tưởng yêu nước và ý thức về độc lập, chủ quyền dân tộc: khẳng định nước Đại Việt có nền văn hiến, lãnh thổ, phong tục, lịch sử các triều đại và hào kiệt riêng (*Bình Ngô đại cáo*). Ngay cả khi lui về ở ẩn, tấm lòng ưu ái với dân, với nước vẫn canh cánh – ước mong "Dân giàu đủ khắp đòi phương" (*Bảo kính cảnh giới – bài 43*).
b) Đóng góp về văn học – một tác gia lớn, mở đường cho nhiều thể loại, cả chữ Hán và chữ Nôm
Nguyễn Trãi để lại sự nghiệp sáng tác đồ sộ ở nhiều thể loại và cả hai loại văn tự:
- *Văn chính luận:* *Bình Ngô đại cáo* là "áng thiên cổ hùng văn", mẫu mực của thể cáo, kết hợp lí lẽ sắc bén với cảm xúc mãnh liệt, có sức thuyết phục và lay động lớn.
- *Thơ chữ Hán:* *Dục Thuý sơn* cho thấy một tâm hồn tinh tế, giàu rung cảm trước thiên nhiên và chiều sâu suy tư về lịch sử, con người.
- *Thơ chữ Nôm:* *Bảo kính cảnh giới – bài 43* (thuộc *Quốc âm thi tập*) chứng tỏ Nguyễn Trãi là người đặt nền móng, có công lớn cho sự phát triển của thơ Nôm và tiếng Việt văn học; ông đã sáng tạo thể thơ thất ngôn xen lục ngôn, đưa ngôn ngữ, hình ảnh đời sống dân tộc vào thơ.
c) Đóng góp về văn hoá – một nhân cách lớn, kết tinh vẻ đẹp văn hoá dân tộc
Nguyễn Trãi là hình mẫu kết hợp hài hoà giữa người anh hùng cứu nước và nhà văn hoá, nghệ sĩ lớn; giữa lí tưởng hành đạo giúp đời và tình yêu thiên nhiên, cuộc sống thanh cao. Tâm hồn ấy vừa mang cốt cách Nho gia, vừa đậm đà tinh thần dân tộc, tình yêu quê hương đất nước. Chính vì những cống hiến ấy, Nguyễn Trãi được UNESCO vinh danh là *Danh nhân văn hoá*, trở thành niềm tự hào của văn hoá Việt Nam.
Kết: Như vậy, các văn bản đã giúp ta thấy Nguyễn Trãi là một tài năng lớn, một nhân cách lớn: nhà tư tưởng nhân nghĩa – yêu nước, nhà văn – nhà thơ kiệt xuất mở đường cho văn học chữ Hán và chữ Nôm, đồng thời là một danh nhân văn hoá kết tinh vẻ đẹp tâm hồn và trí tuệ của dân tộc.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.