Giải Bài 3 trang 29 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Chỉ ra các yếu tố làm nên sức thuyết phục của văn bản.
(văn bản: Chương Thâu, báo Văn nghệ, số Tết 2002)
Gợi ý trả lời
Nhận diện văn bản: Đây là bài nghị luận của Chương Thâu (báo *Văn nghệ*, số Tết 2002) bàn về một vấn đề xã hội. Sức thuyết phục của văn bản được tạo nên bởi sự kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và bằng chứng, giữa tình cảm và lí trí của người viết. Có thể chỉ ra các yếu tố sau:
a) Hệ thống luận điểm, luận cứ rõ ràng, chặt chẽ, giàu sức khái quát
- Người viết nêu vấn đề một cách sáng rõ, triển khai thành các luận điểm mạch lạc, sắp xếp theo một trình tự hợp lí (từ việc nêu vấn đề → bàn luận → khẳng định, mở rộng).
- Các luận điểm liên kết với nhau, luận điểm sau tiếp nối và làm sâu thêm luận điểm trước, khiến mạch lập luận thống nhất, không rời rạc. Nhờ đó người đọc dễ theo dõi và dễ bị thuyết phục.
b) Lí lẽ sắc bén, xác đáng, kết hợp với bằng chứng cụ thể, tiêu biểu
- Mỗi luận điểm đều được soi sáng bằng lí lẽ chặt chẽ, có cơ sở, đi kèm những dẫn chứng chọn lọc (sự việc, con người, số liệu, câu chuyện có thật...). Lí lẽ và bằng chứng gắn bó: bằng chứng để minh họa, lí lẽ để phân tích, lí giải ý nghĩa của bằng chứng.
- Dẫn chứng vừa cụ thể, chính xác vừa tiêu biểu nên có sức nặng, làm cho lập luận không chung chung, trừu tượng mà trở nên đáng tin.
c) Thái độ, tình cảm chân thành và cách lập luận khách quan của người viết
- Người viết thể hiện rõ quan điểm, thái độ (đồng tình/phê phán, trân trọng/lo lắng...) một cách chân thành, tâm huyết trước vấn đề xã hội được bàn. Tình cảm đó khiến bài viết không khô khan mà có sức lay động, tạo được sự đồng cảm ở người đọc.
- Đồng thời người viết vẫn giữ cái nhìn khách quan, nhìn nhận vấn đề nhiều mặt, lật đi lật lại (có thể nêu và phản bác ý kiến trái chiều), nhờ vậy lập luận vừa thấu tình vừa đạt lí.
d) Ngôn ngữ, giọng điệu phù hợp với văn nghị luận
- Ngôn ngữ chính xác, chọn lọc, giàu sức biểu cảm; câu văn khi thì ngắn gọn dứt khoát, khi thì giàu hình ảnh, có thể dùng câu hỏi tu từ, điệp ngữ... để nhấn mạnh và tăng hiệu quả tác động.
- Giọng điệu linh hoạt (khi phân tích, khi khẳng định, khi trăn trở...) vừa thể hiện nhiệt tình, vừa thể hiện sự nghiêm túc, trách nhiệm của người viết đối với vấn đề, góp phần tăng sức thuyết phục.
Kết luận: Sức thuyết phục của văn bản là kết quả của sự hòa quyện giữa một hệ thống luận điểm – lí lẽ – bằng chứng chặt chẽ, xác đáng với tình cảm chân thành, thái độ khách quan và ngôn ngữ, giọng điệu giàu sức biểu cảm của người viết.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.