Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Câu 2 trang 23 SGK Ngữ văn 10

Bảo kính cảnh giới (Nguyễn Trãi)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Câu thơ mở đầu cho biết điều gì về cuộc sống và tâm trạng của nhân vật trữ tình?
(văn bản: Bảo kính cảnh giới, bài 43 (Nguyễn Trãi))

Gợi ý trả lời

Câu thơ mở đầu: *"Rồi hóng mát thuở ngày trường"*

Câu thơ sáu chữ (lục ngôn) mở đầu bài thơ hé lộ cả hoàn cảnh sống lẫn tâm trạng của nhân vật trữ tình — chính là nhà thơ Nguyễn Trãi.

a) Về cuộc sống:

- Từ *"Rồi"* (rỗi, rảnh rỗi) cho thấy nhân vật trữ tình đang sống trong cảnh nhàn rỗi, không vướng bận việc công. Đây là quãng thời gian Nguyễn Trãi lui về ở ẩn, rời xa chốn quan trường bon chen.
- Cụm *"hóng mát thuở ngày trường"* (ngày dài) gợi một cuộc sống thanh nhàn, thong dong: giữa ngày hè dài, nhà thơ ngồi hóng mát, hòa mình vào thiên nhiên. Nhịp thơ chậm rãi (1/2/3) càng tô đậm sự ung dung, thư thái.

b) Về tâm trạng:

- Bề ngoài, câu thơ toát lên vẻ thảnh thơi, an nhàn, tận hưởng cuộc sống ẩn dật, gần gũi thiên nhiên.
- Nhưng ẩn sau sự nhàn rỗi ấy lại là một nỗi niềm: cái *"rỗi"* bất đắc dĩ của một con người vốn luôn mang hoài bão giúp dân, giúp nước. Sự rảnh rỗi này không hẳn là niềm vui trọn vẹn mà phảng phất tâm trạng của người không được trọng dụng, phải tạm gác lại chí lớn. Điều đó chuẩn bị cho mạch cảm xúc "ưu dân ái quốc" bộc lộ ở câu kết của bài thơ.

→ Như vậy, chỉ một câu mở đầu ngắn gọn nhưng đã cho thấy nhân vật trữ tình đang sống cuộc đời nhàn tản, hòa hợp với thiên nhiên, đồng thời hé mở một tâm hồn tinh tế, thư thái mà vẫn đau đáu nỗi niềm với cuộc đời.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.