Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Câu 5 trang 21 SGK Ngữ văn 10

Bình Ngô đại cáo (Nguyễn Trãi)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Nêu nhận xét chung về nghệ thuật lập luận của tác giả trong toàn tác phẩm.
(văn bản: Bình Ngô đại cáo - Nguyễn Trãi)

Gợi ý trả lời

Nhận xét chung về nghệ thuật lập luận của Nguyễn Trãi trong *Bình Ngô đại cáo*

Toàn bài cáo là một áng "thiên cổ hùng văn" không chỉ bởi nội dung tư tưởng mà còn bởi nghệ thuật lập luận bậc thầy. Có thể khái quát trên các phương diện sau:

a) Bố cục chặt chẽ, mạch lạc theo lối quy nạp – diễn dịch kết hợp.
Bài cáo triển khai lập luận theo một trình tự hợp lí, giàu sức thuyết phục:
- Nêu *luận đề chính nghĩa* làm tiền đề tư tưởng (nhân nghĩa và chân lí về độc lập, chủ quyền dân tộc).
- Vạch rõ *tội ác của giặc Minh* để tố cáo, tạo cơ sở cho tính chính nghĩa của cuộc khởi nghĩa.
- Thuật lại *quá trình kháng chiến* từ gian khổ buổi đầu đến toàn thắng.
- Tuyên bố *nền độc lập, hòa bình* và rút ra bài học lịch sử.
Mỗi phần là một bước lập luận, phần trước làm tiền đề cho phần sau, tạo thành một hệ thống liền mạch, logic.

b) Lập luận trên nền tảng tư tưởng nhân nghĩa và chân lí khách quan.
Nguyễn Trãi lấy nguyên lí "nhân nghĩa" (yên dân, trừ bạo) và chân lí về sự tồn tại độc lập, có chủ quyền của nước Đại Việt làm điểm tựa. Nhờ đó, mọi luận điểm đều đứng vững trên lẽ phải: ta là chính nghĩa, giặc là phi nghĩa. Đây là cơ sở lí lẽ vững chắc nhất của toàn bài.

c) Kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí lẽ và dẫn chứng (bằng chứng lịch sử).
Lí lẽ sắc bén luôn đi kèm những dẫn chứng xác thực, phong phú: dẫn các triều đại, các chiến thắng, tên tướng giặc bị bắt, bị giết… Chứng cứ cụ thể làm cho lí lẽ thêm đanh thép, không thể chối cãi.

d) Giọng điệu linh hoạt, biến hóa phù hợp với từng nội dung.
Khi tố cáo tội ác giặc thì căm phẫn, đau xót; khi nói về buổi đầu khởi nghĩa thì trầm lắng, suy tư; khi thuật chiến thắng thì hào hùng, sảng khoái; khi tuyên bố độc lập thì trang trọng, tin tưởng. Sự biến đổi giọng điệu khiến lập luận vừa thuyết phục bằng lí trí vừa lay động bằng cảm xúc.

e) Sử dụng hiệu quả các biện pháp nghệ thuật của văn chính luận trung đại.
Câu văn biền ngẫu cân xứng, các hình ảnh so sánh, phóng đại, liệt kê, đối lập (giữa ta và giặc, giữa chính nghĩa và phi nghĩa)… làm tăng sức mạnh biểu đạt và tính hình tượng cho lí lẽ.

Khái quát: Nghệ thuật lập luận của Nguyễn Trãi đạt đến trình độ mẫu mực của văn chính luận: bố cục chặt chẽ, lí lẽ sắc bén dựa trên tư tưởng nhân nghĩa và chân lí dân tộc, dẫn chứng xác thực, kết hợp hài hòa giữa yếu tố chính luận và chất trữ tình – hình tượng. Chính sự kết hợp đó đã làm nên sức thuyết phục và sức sống lâu bền của một áng "thiên cổ hùng văn".

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.