Giải Câu 4 trang 21 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Hãy khái quát nội dung của các đoạn từ 2 đến 5 và cho biết chức năng của mỗi đoạn trong mạch lập luận.
(văn bản: Bình Ngô đại cáo - Nguyễn Trãi)
Gợi ý trả lời
Bố cục: Sau đoạn 1 nêu *luận đề chính nghĩa* (tư tưởng nhân nghĩa + chân lí về chủ quyền độc lập của Đại Việt), bài cáo triển khai mạch lập luận qua bốn đoạn 2–5:
a) Đoạn 2 — Bản cáo trạng tội ác giặc Minh.
- *Nội dung khái quát:* Vạch trần, tố cáo những tội ác dã man của giặc Minh: lợi dụng chiêu bài "phù Trần diệt Hồ" để cướp nước, tàn sát dân lành ("Nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn / Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ"), vơ vét của cải, bóc lột sưu thuế, hủy hoại môi trường và cuộc sống nhân dân.
- *Chức năng trong mạch lập luận:* Nêu tiền đề thực tiễn. Từ chân lí chính nghĩa ở đoạn 1, tác giả đối chiếu với tội ác phi nghĩa của kẻ thù, qua đó chứng minh kẻ xâm lược là "hung tàn, cường bạo", tạo cơ sở pháp lí – đạo lí tất yếu cho cuộc khởi nghĩa chính nghĩa đứng lên tiêu diệt chúng.
b) Đoạn 3 — Buổi đầu gian khổ của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.
- *Nội dung khái quát:* Hình tượng chủ tướng Lê Lợi và những ngày đầu dấy nghĩa đầy khó khăn: căm thù giặc, nếm mật nằm gai, lương hết – quân thiếu – nhân tài như lá mùa thu, nhưng vẫn kiên trì ý chí, dựa vào sức dân ("Nhân dân bốn cõi một nhà", "Tướng sĩ một lòng phụ tử").
- *Chức năng trong mạch lập luận:* Giới thiệu lực lượng chính nghĩa và cội nguồn sức mạnh của nó. Đoạn này làm nổi bật ý chí, lòng yêu nước và sự đồng lòng của quân dân, lí giải vì sao một cuộc khởi nghĩa xuất phát từ gian khó lại có thể chiến thắng; đồng thời chuyển mạch từ *tố cáo* sang *ngợi ca*.
c) Đoạn 4 — Quá trình phản công và những chiến thắng.
- *Nội dung khái quát:* Tái hiện khí thế phản công mạnh mẽ và những chiến thắng vang dội, dồn dập của nghĩa quân (Bồ Đằng, Trà Lân, Ninh Kiều, Tốt Động, Chi Lăng, Mã Yên...); giặc thất bại thảm hại, còn ta thể hiện tinh thần nhân đạo "mở đường hiếu sinh" cho kẻ thù hàng.
- *Chức năng trong mạch lập luận:* Chứng minh bằng thực tế lịch sử sức mạnh tất thắng của chính nghĩa — đây là cao trào, là bằng chứng hùng hồn cho chân lí "Đem đại nghĩa để thắng hung tàn / Lấy chí nhân để thay cường bạo" đã nêu ở đầu bài.
d) Đoạn 5 — Tuyên bố độc lập và bài học lịch sử.
- *Nội dung khái quát:* Trịnh trọng tuyên bố kết thúc chiến tranh, đất nước sạch bóng quân thù, mở ra kỉ nguyên độc lập, thái bình muôn thuở ("Xã tắc từ đây vững bền / Giang sơn từ đây đổi mới"); rút ra bài học về quy luật thịnh suy, nhân nghĩa và niềm tin vào tương lai.
- *Chức năng trong mạch lập luận:* Kết thúc, tổng kết toàn bộ áng cáo — khẳng định thành quả chính nghĩa, nêu bài học lịch sử, hoàn tất mạch lập luận đi từ *chính nghĩa → tội ác kẻ thù → sức mạnh kháng chiến → thắng lợi → hòa bình độc lập*.
Nhận xét chung: Bốn đoạn liên kết chặt chẽ theo trình tự nhân – quả, tạo nên một mạch lập luận hoàn chỉnh: nêu lí lẽ chính nghĩa, tố cáo kẻ phi nghĩa, giới thiệu lực lượng và chứng minh bằng chiến thắng, cuối cùng tuyên bố độc lập — làm nên sức thuyết phục của một "bản tuyên ngôn độc lập".
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.