Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài 5 trang 27 SGK Ngữ văn 10

Chữ người tử tù (Nguyễn Tuân)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Chỉ ra các yếu tố khiến cảnh cho chữ trở thành một cảnh tượng “xưa nay chưa từng có”. Hãy phân tích ý nghĩa của cảnh tượng kì lạ đó.
(văn bản: Chữ người tử tù - Nguyễn Tuân)

Gợi ý trả lời

Mở ý: Cảnh cho chữ ở cuối truyện *Chữ người tử tù* được Nguyễn Tuân gọi là "một cảnh tượng xưa nay chưa từng có". Sở dĩ như vậy vì cả không gian, thời gian, con người và vị thế của những con người trong cảnh đều bị đảo lộn so với lẽ thường.

a) Các yếu tố làm nên cảnh tượng "xưa nay chưa từng có"

- Không gian cho chữ khác thường: Việc cho chữ, thưởng thức nghệ thuật thư pháp vốn là chuyện thanh cao, thường diễn ra ở thư phòng sạch sẽ, trang nhã. Vậy mà ở đây nó lại diễn ra trong một buồng giam chật hẹp, tối tăm, ẩm thấp, "tường đầy mạng nhện, đất bừa bãi phân chuột, phân gián". Cái đẹp được sinh ra ngay giữa chốn hôi hám, bẩn thỉu, tội lỗi của nhà tù.

- Thời gian cho chữ khác thường: Cảnh diễn ra vào lúc đêm khuya, trong "đêm cuối cùng" của người tử tù, chỉ còn vẳng tiếng mõ trên vọng canh. Đó là thời khắc gần kề cái chết của Huấn Cao, nhưng cũng chính là lúc cái đẹp, cái tài hoa tỏa sáng rực rỡ nhất.

- Hình ảnh và tư thế người cho chữ khác thường: Người cho chữ – Huấn Cao – là một tử tù "cổ đeo gông, chân vướng xiềng", đang bị giam chờ ngày ra pháp trường. Thế nhưng ông lại hiện lên ở tư thế hiên ngang, đĩnh đạc, ung dung "dậm tô nét chữ trên tấm lụa trắng tinh", làm chủ hoàn toàn cảnh tượng. Kẻ tử tù trở thành người ban phát cái đẹp, cái thiện.

- Sự đảo lộn vị thế, trật tự giữa các nhân vật: Theo lẽ thường trong nhà tù, quản ngục có quyền, tử tù là kẻ dưới. Nhưng ở đây trật tự bị đảo ngược: người tù uy nghi "đậm tô nét chữ" và răn dạy; còn viên quản ngục thì "khúm núm cất những đồng tiền kẽm đánh dấu ô chữ", thầy thơ lại "run run bưng chậu mực". Người có quyền hành lại kính cẩn, nghe lời khuyên trong nước mắt: "kẻ mê muội này xin bái lĩnh". Kẻ nắm quyền cai trị cúi đầu trước kẻ tử tù – trước cái tài, cái đẹp và cái thiên lương.

b) Ý nghĩa của cảnh tượng kì lạ đó

- Sự chiến thắng của cái đẹp, cái thiện, cái tài hoa đối với cái xấu, cái ác, cái dung tục: Cái đẹp có thể nảy sinh ngay giữa chốn ngục tù tăm tối, cái thiên lương vẫn tỏa sáng giữa nơi cái ác ngự trị. Bóng tối của nhà tù không thể vùi lấp được ánh sáng của nghệ thuật và nhân cách.

- Khẳng định sự bất tử của cái đẹp và sức mạnh cảm hóa của nghệ thuật, của thiên lương: Lời khuyên của Huấn Cao (hãy thay chốn ở, giữ lấy thiên lương cho lành vững) và cái cúi đầu, giọt nước mắt của quản ngục cho thấy cái đẹp có khả năng cảm hóa con người, hướng con người tới cái thiện. Cái đẹp đích thực phải gắn liền với cái thiện, với nhân cách trong sạch.

- Thể hiện quan niệm thẩm mĩ và tấm lòng yêu nước thầm kín của Nguyễn Tuân: Qua cảnh tượng, nhà văn ca ngợi những con người tài hoa, khí phách, có thiên lương; trân trọng và gìn giữ những giá trị văn hóa cổ truyền của dân tộc (nghệ thuật thư pháp, chữ Nho), thể hiện niềm tin bất diệt vào sự chiến thắng của cái đẹp và cái thiện.

Kết: Bằng bút pháp lãng mạn, thủ pháp tương phản và không khí cổ kính trang nghiêm, Nguyễn Tuân đã dựng nên cảnh cho chữ như một cảnh tượng "xưa nay chưa từng có" – nơi cái đẹp, cái tài và cái thiên lương cùng tỏa sáng và chiến thắng, kết tinh tư tưởng, tài năng của nhà văn.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.