Giải Bài 2 trang 47 SGK Khoa học tự nhiên 9
Đề bài
Dựng ảnh của một vật AB có độ cao h, đặt vuông góc với trục chính của thấu kính hội tụ và cách thấu kính một khoảng d = 2f (f là tiêu cự của thấu kính).
Ảnh này có kích thước như thế nào so với vật?
Lời giải
a) Dựng ảnh của vật AB
Vật đặt vuông góc với trục chính, nằm trên trục chính, cách thấu kính một khoảng .
Để dựng ảnh của điểm , ta vẽ hai trong ba tia sáng đặc biệt xuất phát từ :
- Tia 1: Tia tới song song với trục chính, sau khi qua thấu kính cho tia ló đi qua tiêu điểm ở phía bên kia thấu kính.
- Tia 2: Tia tới đi qua quang tâm thì truyền thẳng, không đổi phương.
Hai tia ló cắt nhau tại điểm . Đó là ảnh của điểm . Từ hạ đường vuông góc xuống trục chính, cắt trục chính tại . Ta được ảnh của vật .
Vì hai tia ló thực sự cắt nhau nên là ảnh thật, ngược chiều với vật và hứng được trên màn.
b) So sánh kích thước ảnh với vật
Xét tia đi qua quang tâm : hai tam giác và bằng nhau (có các góc đối đỉnh tại và các góc vuông ở , ).
Theo hình vẽ, khi vật đặt cách thấu kính thì ảnh cũng hiện ở phía bên kia và cách thấu kính một khoảng , tức là .
Do đó hai tam giác vuông và có:
nên chúng bằng nhau, suy ra:
Vậy ảnh có độ cao bằng độ cao của vật (ảnh lớn bằng vật).
Kiểm tra lại: Với thấu kính hội tụ, khi đặt vật ở vị trí thì ảnh là ảnh thật, ngược chiều và có độ lớn đúng bằng vật — phù hợp với kết quả dựng ảnh ở trên. Đây cũng chính là cơ sở của phép đo tiêu cự: dịch chuyển vật và màn sao cho ảnh rõ nét và cao bằng vật, khi đó , suy ra .
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.