Giải Bài 3 trang 49 SGK Giáo dục công dân 9
Đề bài
Em hãy phân tích, đánh giá các hành vi vi phạm pháp luật của các chủ thể trong những tình huống sau để xác định loại vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lí tương ứng.
a) Anh V (26 tuổi) quen chị D (18 tuổi) và biết chị đang có nhu cầu tìm việc làm nên đã rủ chị sang nước ngoài làm thuê nhưng mục đích là để lừa bán. Chị D nghe theo và bị anh V đưa ra nước ngoài bán. Hơn một năm sau, chị D bỏ trốn về Việt Nam và tố cáo hành vi của anh V với cơ quan chức năng.
b) Tan học, anh Q (16 tuổi) thấy một chiếc ví của ai đó rơi trên đường nên dừng xe kiểm tra và phát hiện trong ví có gần 6 triệu đồng cùng một số giấy tờ cá nhân. Quan sát xung quanh thấy vắng vẻ, anh Q quyết định giữ lại khoản tiền và chiếc ví để sử dụng, còn những giấy tờ cá nhân kia thì vứt xuống mương nước ven đường.
c) Khi li hôn, ông H đồng ý để bà N nuôi hai con nhỏ, còn mình sẽ có trách nhiệm chu cấp tiền nuôi con hằng tháng. Tuy nhiên, sau đó ông không chịu đóng góp chi phí cấp dưỡng cho con như đã thoả thuận khiến bà N và các con gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống. Không đồng tình với hành vi của ông H, bà N đã làm đơn khởi kiện gửi Toà án đề nghị xem xét giải quyết.
d) Công ty chế biến thực phẩm A quy định tất cả các công nhân phải đeo găng tay, sử dụng mũ trùm đầu, đeo khẩu trang trong quá trình làm việc để đảm bảo vệ sinh. Tuy nhiên, chị P (công nhân của công ty) cho rằng đeo khẩu trang vướng víu, khó thở nên thường kéo khẩu trang xuống dưới cằm, không che miệng và mũi.
Gợi ý trả lời
Nhắc lại kiến thức (SGK GDCD 9 – KNTT): Có 4 loại vi phạm pháp luật tương ứng với 4 loại trách nhiệm pháp lí:
- Vi phạm hình sự (tội phạm) → trách nhiệm hình sự.
- Vi phạm hành chính (xâm phạm quy tắc quản lí nhà nước, chưa đến mức tội phạm) → trách nhiệm hành chính.
- Vi phạm dân sự (xâm phạm quan hệ tài sản, quan hệ nhân thân) → trách nhiệm dân sự.
- Vi phạm kỉ luật (vi phạm quy định, quy chế của cơ quan, tổ chức) → trách nhiệm kỉ luật.
a) Anh V (26 tuổi, có đủ năng lực trách nhiệm pháp lí) đã lừa chị D sang nước ngoài để bán. Đây là hành vi nguy hiểm cho xã hội, xâm phạm nghiêm trọng đến tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm, quyền tự do của con người – hành vi mua bán người.
→ Đây là vi phạm pháp luật hình sự (tội phạm). Anh V phải chịu trách nhiệm hình sự (bị truy cứu và xử lí theo quy định của pháp luật hình sự).
b) Anh Q (16 tuổi) nhặt được chiếc ví có tiền và giấy tờ của người khác nhưng không tìm cách trả lại mà cố tình chiếm giữ để sử dụng, lại còn vứt bỏ giấy tờ của chủ sở hữu. Hành vi này xâm phạm quyền sở hữu tài sản hợp pháp của người khác (chiếm giữ trái phép tài sản, không trả lại tài sản cho chủ sở hữu).
→ Đây là vi phạm pháp luật dân sự. Anh Q phải chịu trách nhiệm dân sự: buộc phải trả lại chiếc ví, số tiền và giấy tờ (hoàn trả tài sản) cho người bị mất.
c) Khi li hôn, ông H đã thoả thuận có trách nhiệm cấp dưỡng nuôi con hằng tháng nhưng sau đó không thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng như đã cam kết, khiến bà N và các con gặp khó khăn. Hành vi này xâm phạm quan hệ nhân thân và tài sản trong gia đình, vi phạm nghĩa vụ dân sự đã thoả thuận.
→ Đây là vi phạm pháp luật dân sự. Ông H phải chịu trách nhiệm dân sự: thực hiện đúng nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con theo quyết định của Toà án.
d) Công ty A có quy định (nội quy) bắt buộc công nhân đeo găng tay, mũ trùm đầu, khẩu trang để bảo đảm vệ sinh. Chị P là công nhân của công ty nhưng không chấp hành đúng nội quy (kéo khẩu trang xuống cằm, không che miệng và mũi). Hành vi này vi phạm quy định, quy chế lao động của cơ quan, tổ chức nơi mình làm việc.
→ Đây là vi phạm kỉ luật. Chị P phải chịu trách nhiệm kỉ luật theo nội quy, quy chế của công ty (ví dụ: nhắc nhở, khiển trách...).
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.