Giải Bài 6.4 trang 8 SBT Toán 10
Đề bài
Trong các hình: Hình 6.6, Hình 6.7, Hình 6.8, hình nào là đồ thị của hàm số? Nếu là đồ thị hàm số thì hãy nêu tập xác định và tập giá trị của hàm số đó.
Mô tả hình bằng lời
Hình 6.6: Một đường tròn trong mặt phẳng toạ độ Oxy, tâm nằm trên trục Ox tại x = 4, bán kính 3, cắt trục Ox tại x = 1 và x = 7 (đường tròn tâm (4;0) bán kính 3). (Không phải đồ thị hàm số vì mỗi x có hai giá trị y.)
Hình 6.7: Một đường cong dạng hyperbol gồm hai nhánh mở theo phương ngang (parabol nằm ngang/hyperbol trục ngang). Nhánh trái và nhánh phải đối xứng qua trục Oy; đỉnh hai nhánh gần x = -1 và x = 1. Nhánh trái trải từ khoảng x = -5 (phía trên, y ≈ 7) xuống dưới, nhánh phải từ x = 5 (phía trên, y ≈ 7) xuống (y ≈ -7). Với mỗi x có hai giá trị y nên không là đồ thị hàm số.
Hình 6.8: Đồ thị dạng chữ V. Gồm hai đoạn thẳng: từ điểm (-6; 8) đi xuống tới đỉnh (2; 0), rồi đi lên tới điểm (10; 8). Đỉnh V tại x = 2, y = 0. (Đây là đồ thị hàm số trên đoạn [-6; 10], tập giá trị [0; 8].)
Lời giải
Nhắc lại: Một đường trong mặt phẳng toạ độ $Oxy$ là đồ thị của một hàm số khi và chỉ khi mỗi giá trị $x$ (thuộc tập xác định) ứng với đúng một giá trị $y$. Về mặt hình học: mọi đường thẳng đứng (song song với $Oy$) cắt đường đó tại không quá một điểm.
Hình 6.6. Đây là đường tròn tâm $(4;0)$, bán kính $3$. Với một giá trị $x$ nằm giữa $1$ và $7$ (ví dụ $x=4$), đường thẳng đứng cắt đường tròn tại hai điểm, tức là ứng với hai giá trị $y$ khác nhau. Do đó Hình 6.6 không là đồ thị của hàm số.
Hình 6.7. Đây là đường cong gồm hai nhánh mở theo phương ngang, đối xứng qua trục $Oy$. Với một giá trị $x$ (chẳng hạn nhánh phải, $x=2$), đường thẳng đứng cắt đường cong tại hai điểm (một điểm phía trên, một điểm phía dưới), nên ứng với hai giá trị $y$. Do đó Hình 6.7 không là đồ thị của hàm số.
Hình 6.8. Đây là đường gấp khúc hình chữ V gồm hai đoạn thẳng: đi từ điểm $(-6;8)$ xuống đỉnh $(2;0)$ rồi lên điểm $(10;8)$. Với mỗi giá trị $x$ thuộc đoạn $[-6;10]$, đường thẳng đứng cắt đường này tại đúng một điểm, nên mỗi $x$ ứng với đúng một $y$. Vậy Hình 6.8 là đồ thị của một hàm số.
- Tập xác định: $x$ chạy từ $-6$ đến $10$, nên $D=[-6;10]$.
- Tập giá trị: điểm thấp nhất là đỉnh $(2;0)$ với $y=0$, điểm cao nhất ở hai đầu mút với $y=8$; $y$ nhận mọi giá trị từ $0$ đến $8$. Vậy tập giá trị là $[0;8]$.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.