Giải Bài 4.9 trang 11 SBT Tin học 10
Đề bài
(*) Trò chơi đoán ngày trong tháng.
An bảo Bình, cậu hãy nghĩ đến một ngày trong tháng, tớ hỏi đúng 5 câu, cậu chỉ được trả lời đúng hay sai là tớ biết ngày cậu nghĩ.
Bình nghĩ số 25.
– An hỏi: số đó bé hơn 16? Bình bảo Sai, An ghi vào sổ tay số 1.
– An hỏi: số đó bé hơn 24? Bình bảo Sai, An ghi vào sổ tay tiếp một số 1 nữa thành 11.
– An hỏi: số đó bé hơn 28? Bình bảo Đúng, An ghi vào sổ tay tiếp nhưng là số 0 thành 110. (Cứ nói sai là ghi 1, nói đúng là ghi 0).
– An hỏi: số đó bé hơn 26? Bình bảo Đúng, An ghi vào sổ tay tiếp số 0 thành 1100.
– An hỏi: số đó bé hơn 25? Bình bảo Sai, An ghi vào sổ tay tiếp số 1 thành 11001 và bảo số cậu nghĩ là 25, đấy này 11001 chẳng phải là 25 trong hệ thập phân sao. Bình không hiểu tại sao lại thế. Em có thể giải thích cho Bình được không?
Lời giải
Ý tưởng: An không "đoán mò" mà đang đọc số ngày trong tháng dưới dạng hệ nhị phân. Vì một tháng có nhiều nhất 31 ngày, mà chỉ cần chữ số nhị phân (vì ), nên đúng 5 câu hỏi là đủ để xác định mọi ngày.
Quy ước ghi sổ: nói *Sai* ghi 1, nói *Đúng* ghi 0. Mỗi câu hỏi "số đó bé hơn ?" thực chất kiểm tra một chữ số nhị phân: nếu trả lời *Sai* (tức số đó ) thì chữ số đó là 1; nếu *Đúng* (số đó ) thì chữ số đó là 0.
Cách chọn các ngưỡng chính là "tổng các giá trị đã chắc chắn + lũy thừa tiếp theo của 2", lần lượt dò các hàng :
- Câu 1 — chữ số hàng : hỏi "bé hơn ?" → Bình nói *Sai* () → ghi 1. Đã chắc trong số có . Số ghi: .
- Câu 2 — chữ số hàng : hỏi "bé hơn ?" → *Sai* () → ghi 1. Đã chắc có thêm (tổng ). Số ghi: .
- Câu 3 — chữ số hàng : hỏi "bé hơn ?" → *Đúng* () → ghi 0. Không có . Số ghi: .
- Câu 4 — chữ số hàng : hỏi "bé hơn ?" → *Đúng* () → ghi 0. Không có . Số ghi: .
- Câu 5 — chữ số hàng : hỏi "bé hơn ?" → *Sai* () → ghi 1. Có thêm . Số ghi: .
Kết quả trong sổ: dãy chữ số chính là biểu diễn nhị phân của số Bình nghĩ. Đổi sang hệ thập phân:
Giải thích cho Bình: dãy *không phải* là "số hai mươi mốt nghìn..." trong hệ thập phân, mà là số viết trong hệ nhị phân. Mỗi câu hỏi của An bóc ra một chữ số nhị phân của số (từ hàng cao xuống hàng thấp ): trả lời *Sai* thì chữ số là , *Đúng* thì chữ số là . Ghép câu trả lời lại ta được đúng số nhị phân của ngày Bình nghĩ, nên An biết ngay đó là .
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.