Giải Bài 4.8 trang 11 SBT Tin học 10
Đề bài
(*) Máy tính không làm việc trực tiếp với hệ thập phân mà làm việc trong hệ nhị phân. Biểu diễn trong hệ nhị phân thường dài gấp 3 lần trong hệ thập phân, lại rất dễ nhầm lẫn. Người làm tin học thường làm việc với hệ đếm cơ số 16, còn gọi là hệ hexa. Em hãy tìm hiểu hệ hexa theo các gợi ý sau:
– Ngoài các chữ số truyền thống như 0, 1, 2,..., 9 thì hệ hexa còn dùng những chữ số nào?
– Giá trị tương ứng của các chữ số trong hệ hexa tương ứng với các giá trị nào trong hệ thập phân và hệ nhị phân?
– Cách đổi biểu diễn giữa hệ nhị phân và hệ hexa.
Lời giải
a) Các chữ số của hệ hexa (hệ đếm cơ số 16)
Hệ hexa dùng tất cả kí hiệu để biểu diễn các giá trị từ đến . Ngoài chữ số quen thuộc , hệ hexa còn mượn thêm chữ cái đầu của bảng chữ cái Latinh:
(có thể viết hoa hoặc viết thường ).
b) Giá trị tương ứng trong hệ thập phân và hệ nhị phân
Mỗi chữ số hexa ứng với một giá trị từ đến ; vì nên mỗi chữ số hexa biểu diễn đúng bằng một nhóm chữ số nhị phân:
| Hexa | Thập phân | Nhị phân (4 bit) |
|:---:|:---:|:---:|
| 0 | 0 | 0000 |
| 1 | 1 | 0001 |
| 2 | 2 | 0010 |
| 3 | 3 | 0011 |
| 4 | 4 | 0100 |
| 5 | 5 | 0101 |
| 6 | 6 | 0110 |
| 7 | 7 | 0111 |
| 8 | 8 | 1000 |
| 9 | 9 | 1001 |
| A | 10 | 1010 |
| B | 11 | 1011 |
| C | 12 | 1100 |
| D | 13 | 1101 |
| E | 14 | 1110 |
| F | 15 | 1111 |
Như vậy .
c) Cách đổi biểu diễn giữa hệ nhị phân và hệ hexa
Vì một chữ số hexa tương ứng gọn với chữ số nhị phân nên việc chuyển đổi rất đơn giản, không cần tính toán qua hệ thập phân:
- Nhị phân → Hexa: Chia dãy bit thành từng nhóm bit, tính từ phải sang trái. Nếu nhóm ngoài cùng bên trái thiếu thì thêm các số vào đầu cho đủ bit. Sau đó thay mỗi nhóm bit bằng chữ số hexa tương ứng ở bảng trên.
Ví dụ: nhóm .
- Hexa → Nhị phân: Làm ngược lại — thay mỗi chữ số hexa bằng đúng nhóm bit của nó, rồi ghép liền các nhóm lại (giữ nguyên các số ở đầu mỗi nhóm).
Ví dụ: .
Kiểm tra lại: Lấy ví dụ . Theo nghĩa cơ số : . Theo nhị phân: . Hai kết quả trùng nhau, vậy cách nhóm bit là chính xác.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.