Sách bài tập Tin học 10

Giải Bài 4.8 trang 11 SBT Tin học 10

Bài 4. Hệ nhị phân và dữ liệu số   Đã kiểm chéo

Đề bài

(*) Máy tính không làm việc trực tiếp với hệ thập phân mà làm việc trong hệ nhị phân. Biểu diễn trong hệ nhị phân thường dài gấp 3 lần trong hệ thập phân, lại rất dễ nhầm lẫn. Người làm tin học thường làm việc với hệ đếm cơ số 16, còn gọi là hệ hexa. Em hãy tìm hiểu hệ hexa theo các gợi ý sau:
– Ngoài các chữ số truyền thống như 0, 1, 2,..., 9 thì hệ hexa còn dùng những chữ số nào?
– Giá trị tương ứng của các chữ số trong hệ hexa tương ứng với các giá trị nào trong hệ thập phân và hệ nhị phân?
– Cách đổi biểu diễn giữa hệ nhị phân và hệ hexa.

Lời giải

a) Các chữ số của hệ hexa (hệ đếm cơ số 16)

Hệ hexa dùng tất cả 1616 kí hiệu để biểu diễn các giá trị từ 00 đến 1515. Ngoài 1010 chữ số quen thuộc 0,1,2,…,90, 1, 2, \dots, 9, hệ hexa còn mượn thêm 66 chữ cái đầu của bảng chữ cái Latinh:

A,  B,  C,  D,  E,  FA,\; B,\; C,\; D,\; E,\; F

(có thể viết hoa hoặc viết thường a,b,c,d,e,fa, b, c, d, e, f).

b) Giá trị tương ứng trong hệ thập phân và hệ nhị phân

Mỗi chữ số hexa ứng với một giá trị từ 00 đến 1515; vì 16=2416 = 2^4 nên mỗi chữ số hexa biểu diễn đúng bằng một nhóm 44 chữ số nhị phân:

| Hexa | Thập phân | Nhị phân (4 bit) |
|:---:|:---:|:---:|
| 0 | 0 | 0000 |
| 1 | 1 | 0001 |
| 2 | 2 | 0010 |
| 3 | 3 | 0011 |
| 4 | 4 | 0100 |
| 5 | 5 | 0101 |
| 6 | 6 | 0110 |
| 7 | 7 | 0111 |
| 8 | 8 | 1000 |
| 9 | 9 | 1001 |
| A | 10 | 1010 |
| B | 11 | 1011 |
| C | 12 | 1100 |
| D | 13 | 1101 |
| E | 14 | 1110 |
| F | 15 | 1111 |

Như vậy A=10,  B=11,  C=12,  D=13,  E=14,  F=15A = 10,\; B = 11,\; C = 12,\; D = 13,\; E = 14,\; F = 15.

c) Cách đổi biểu diễn giữa hệ nhị phân và hệ hexa

Vì một chữ số hexa tương ứng gọn với 44 chữ số nhị phân nên việc chuyển đổi rất đơn giản, không cần tính toán qua hệ thập phân:

- Nhị phân → Hexa: Chia dãy bit thành từng nhóm 44 bit, tính từ phải sang trái. Nếu nhóm ngoài cùng bên trái thiếu thì thêm các số 00 vào đầu cho đủ 44 bit. Sau đó thay mỗi nhóm 44 bit bằng chữ số hexa tương ứng ở bảng trên.

Ví dụ: 1011 11102→1011\,1110_2 \rightarrow nhóm 1011⏟B  1110⏟E→BE16\underbrace{1011}_{B}\;\underbrace{1110}_{E} \rightarrow BE_{16}.

- Hexa → Nhị phân: Làm ngược lại — thay mỗi chữ số hexa bằng đúng nhóm 44 bit của nó, rồi ghép liền các nhóm lại (giữ nguyên các số 00 ở đầu mỗi nhóm).

Ví dụ: 2F16→2⏟0010 F⏟1111→0010 11112=10111122F_{16} \rightarrow \underbrace{2}_{0010}\,\underbrace{F}_{1111} \rightarrow 0010\,1111_2 = 101111_2.

Kiểm tra lại: Lấy ví dụ BE16BE_{16}. Theo nghĩa cơ số 1616: BE16=11×16+14=176+14=190BE_{16} = 11 \times 16 + 14 = 176 + 14 = 190. Theo nhị phân: 1011 11102=128+32+16+8+4+2=1901011\,1110_2 = 128 + 32 + 16 + 8 + 4 + 2 = 190. Hai kết quả trùng nhau, vậy cách nhóm 44 bit là chính xác.

Đáp số

Hệ hexa dùng thêm 6 chữ số: A, B, C, D, E, FA=10, B=11, C=12, D=13, E=14, F=15; mỗi chữ số hexa = 4 chữ số nhị phân (vì 16 = 2⁴)Nhị phân → hexa: gộp 4 bit từ phải sang trái rồi đổi từng nhóm; hexa → nhị phân: thay mỗi chữ số bằng đúng 4 bit tương ứng

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.