Sách bài tập Ngữ văn 8 Tập một

Giải Câu 3 trang 29 SBT Ngữ văn 8

Bài 4. Tiếng cười trào phúng trong thơ   Gợi ý trả lời

Đề bài

Phân tích tác dụng của phép đối được sử dụng trong bài thơ.
(văn bản: Giễu người thi đỗ (Trần Tế Xương))

Gợi ý trả lời

a) Xác định phép đối trong bài thơ

"Giễu người thi đỗ" là bài thơ tứ tuyệt (bốn câu). Phép đối tập trung ở hai câu cuối (câu 3 và câu 4):

> *Trên ghế bà đầm ngoi đít vịt,*
> *Dưới sân ông cử ngỏng đầu rồng.*

Hai câu đối nhau chặt chẽ cả về vị trí, từ loại và ý nghĩa:
- Trên ghế ↔ Dưới sân (đối về vị trí: cao – thấp)
- bà đầm ↔ ông cử (đối về nhân vật: người đàn bà Tây – ông tân khoa người Việt)
- ngoi đít vịt ↔ ngỏng đầu rồng (đối về hành động, hình ảnh)

b) Phân tích tác dụng của phép đối

- *Tạo thế tương phản gay gắt để châm biếm:* Phép đối đặt "bà đầm" (vợ quan Tây) ngồi trên ghế, ở vị trí cao, sang trọng; còn "ông cử" — người vừa thi đỗ, lẽ ra là niềm vinh dự của Nho học — lại ở dưới sân, thấp kém. Sự đảo lộn tôn ti, trật tự ấy vạch trần cái nhục của khoa cử buổi giao thời, khi việc học hành đỗ đạt đã bị thực dân hóa, mất hết ý nghĩa thiêng liêng.

- *Dựng lên hình ảnh thô kệch, lố bịch gây cười:* "ngoi đít vịt" đối với "ngỏng đầu rồng" tạo nên cặp hình ảnh vừa cân xứng vừa trái ngược. "Đít vịt" (dáng cái váy đầm xòe ra) là hình ảnh tầm thường, dung tục; "đầu rồng" vốn cao quý nay bị hạ thấp thành tư thế "ngỏng" nghển lên một cách khúm núm, thảm hại. Hai hình ảnh đặt cạnh nhau qua phép đối làm bật lên tiếng cười trào phúng chua chát.

- *Thể hiện thái độ của tác giả:* Nhờ sự cân chỉnh của phép đối, nhà thơ kín đáo mà sắc bén bày tỏ nỗi đau, sự phẫn uất trước cảnh nước mất, nền học vấn và danh dự kẻ sĩ bị chà đạp; đồng thời mỉa mai, giễu cợt cả "người thi đỗ" lẫn cái xã hội thực dân nửa phong kiến đương thời.

c) Kết luận

Phép đối là biện pháp nghệ thuật then chốt tạo nên tiếng cười trào phúng của bài thơ: vừa làm nổi bật sự đối lập trớ trêu cao – thấp, sang – nhục, vừa khắc họa hình ảnh lố bịch của cảnh thi cử buổi giao thời, qua đó gửi gắm thái độ phê phán, mỉa mai sâu cay của Trần Tế Xương.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.