Giải Câu 4 trang 29 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
Từ bà đầm trong bài thơ này có gì khác từ mụ đầm trong bài thơ Lễ xướng danh khoa Đinh Dậu?
(văn bản: Giễu người thi đỗ (Trần Tế Xương))
Gợi ý trả lời
Xác định hai từ cần so sánh
- Trong bài *Giễu người thi đỗ* (Trần Tế Xương), nhà thơ dùng từ bà đầm:
*"Trên ghế bà đầm ngoi đít vịt,*
*Dưới sân ông cử ngỏng đầu rồng."*
- Trong bài *Lễ xướng danh khoa Đinh Dậu*, nhà thơ dùng từ mụ đầm:
*"Lọng cắm rợp trời quan sứ đến,*
*Váy lê quét đất mụ đầm ra."*
Cả hai từ bà đầm và mụ đầm đều chỉ cùng một đối tượng: người phụ nữ phương Tây (vợ của quan Pháp) xuất hiện nơi trường thi — một hình ảnh lố bịch, chướng tai gai mắt trong chốn khoa cử vốn là nơi tôn nghiêm của Nho học.
Điểm khác nhau về sắc thái biểu cảm
- "mụ đầm" (trong *Lễ xướng danh khoa Đinh Dậu*): tiếng "mụ" mang sắc thái khinh thường, coi rẻ, hạ thấp. Đặt cạnh "quan sứ", hình ảnh "mụ đầm" "váy lê quét đất" bày ra giữa trường thi thể hiện trực tiếp thái độ chán ghét, mỉa mai, phê phán của tác giả trước cảnh nhốn nháo, ô hợp, mất đi vẻ tôn nghiêm của khoa thi dưới thời thực dân.
- "bà đầm" (trong *Giễu người thi đỗ*): tiếng "bà" là cách gọi có vẻ trang trọng, kính nể hơn "mụ". Nhưng cái vẻ "tôn trọng" ấy chỉ là giả cách, nhằm mục đích mỉa mai, châm biếm sâu cay hơn. Tác giả cố ý đặt "bà đầm" (ngồi *trên ghế*, ở vị trí cao) đối lập với "ông cử" — người vừa thi đỗ (ở *dưới sân*, vị trí thấp). Lối xưng hô trịnh trọng dành cho người đàn bà ngoại quốc, đặt bên cạnh những động từ, hình ảnh thô kệch ("ngoi đít vịt" – "ngỏng đầu rồng"), càng làm bật lên sự đảo lộn trớ trêu, nhục nhã của xã hội đương thời: kẻ ngoại bang được đề cao, còn người đỗ đạt — niềm tự hào của Nho học — lại bị hạ thấp. Vì thế tiếng cười ở đây không chỉ nhắm vào "bà đầm" mà còn giễu cợt chính người thi đỗ và cả cái danh "ông cử" hão trong buổi giao thời.
Kết luận
Hai từ cùng chỉ một loại đối tượng nhưng khác nhau ở sắc thái: "mụ đầm" khinh bỉ, coi thường ra mặt; còn "bà đầm" mang vẻ tôn trọng giả tạo, qua đó mỉa mai, châm biếm kín đáo mà thâm thúy hơn, đồng thời hướng tiếng cười trào phúng vào cả người thi đỗ.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.