Sách bài tập Ngữ văn 8 Tập hai

Giải Bài tập 3 trang 13 SBT Ngữ văn 8

Bài 7. Tin yêu và ước vọng   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: KHÚC BẢY

chúng tôi không mệt đâu
nhưng cỏ sắc mà ấm quá!

tuổi hai mươi thằng em tôi sững sờ
một cánh chim mảnh như nét vẽ
nhiều đổi thay như một thoáng mây
khi chúng tôi nằm nó vẫn ngồi nguyên đó
ngậm im lìm một cọng cỏ may

những dấu chân rồi lùi lại phía sau
dấu chân in trên đời chúng tôi những tháng năm trẻ nhất
mười tám hai mươi sắc như cỏ
dày như cỏ
yếu mềm và mãnh liệt như cỏ

cơn gió lạ một chiều không rõ rệt
hoa chuẩn bị âm thầm trong đất
nơi đó nhất định mùa xuân sẽ bùng lên
hơn một điều bất chợt

chúng tôi đã đi không tiếc đời mình
(nhưng tuổi hai mươi làm sao không tiếc)
nhưng ai cũng tiếc tuổi hai mươi thì còn chi Tổ quốc?

cỏ sắc mà ấm quá, phải không em?

(Thanh Thảo, trích Chương 1. Chiếc áo ngắn, trường ca Những người đi tới biển, NXB Hội Nhà văn, Hà Nội, 2015, tr. 138 – 139)

Đọc đoạn thơ sau và trả lời các câu hỏi:

1. Đoạn thơ được viết theo thể thơ nào? Căn cứ vào đâu để xếp đoạn thơ vào thể thơ đó?

2. Ai là người bộc lộ tình cảm, cảm xúc trong đoạn thơ và tình cảm, cảm xúc ấy được dành cho ai?

3. Chỉ ra mạch cảm xúc của đoạn thơ.

4. Cách chia khổ của đoạn thơ có gì đặc biệt? Theo em, cách chia ấy có tác dụng gì trong việc biểu đạt mạch cảm xúc của nhà thơ?

Gợi ý trả lời

1. Thể thơ và căn cứ xác định

- Đoạn thơ được viết theo thể thơ tự do.
- Căn cứ để xếp vào thể thơ tự do:
- Số tiếng trong mỗi dòng không bằng nhau: có dòng rất ngắn ("dày như cỏ" – 3 tiếng), có dòng rất dài ("dấu chân in trên đời chúng tôi những tháng năm trẻ nhất" – 11 tiếng).
- Số dòng trong mỗi khổ không cố định: có khổ 2 dòng, có khổ 5 dòng, có khổ chỉ 1 dòng.
- Không gieo vần theo quy định chặt chẽ, nhịp thơ linh hoạt, biến đổi theo cảm xúc chứ không gò bó theo khuôn mẫu. → Những dấu hiệu đó là đặc trưng của thơ tự do.

2. Người bộc lộ tình cảm và đối tượng của tình cảm

- Người bộc lộ tình cảm, cảm xúc là nhân vật trữ tình xưng "chúng tôi" – những người lính trẻ, thế hệ tuổi hai mươi lên đường ra trận (gắn với chính nhà thơ và những người đồng đội của mình).
- Tình cảm, cảm xúc ấy được dành cho:
- những người đồng đội tuổi hai mươi (trong đó có hình ảnh "thằng em tôi", "em");
- thế hệ trẻ đã sống và hi sinh cho đất nước;
- và trên hết là Tổ quốc – lí tưởng mà họ sẵn sàng dâng hiến cả tuổi thanh xuân.

3. Mạch cảm xúc của đoạn thơ

Mạch cảm xúc vận động từ cụ thể đến khái quát, từ hình ảnh đến chiêm nghiệm:
- Mở đầu: cảm nhận về cỏ – "cỏ sắc mà ấm quá" – một ấn tượng trực tiếp giữa chiến trường.
- Tiếp đó: hình ảnh người em, người đồng đội tuổi hai mươi hiện lên bình dị, hồn nhiên (ngồi ngậm cọng cỏ may).
- Rồi: suy ngẫm về tuổi trẻ qua hình ảnh "dấu chân", về vẻ đẹp của tuổi mười tám – hai mươi "sắc", "dày", "yếu mềm và mãnh liệt như cỏ".
- Hướng tới tương lai: niềm tin mãnh liệt "nơi đó nhất định mùa xuân sẽ bùng lên".
- Cao trào – chiêm nghiệm về lẽ sống: sự giằng xé giữa tình yêu tuổi trẻ và trách nhiệm với Tổ quốc, kết tinh ở câu "ai cũng tiếc tuổi hai mươi thì còn chi Tổ quốc?".
- Khép lại: trở về câu hỏi dịu dàng với "em" – "cỏ sắc mà ấm quá, phải không em?", tạo dư âm lắng đọng.
→ Mạch cảm xúc đi từ tình yêu thiên nhiên, tình đồng đội đến niềm tự hào và lẽ sống hiến dâng cho đất nước.

4. Cách chia khổ và tác dụng

- Điểm đặc biệt: đoạn thơ được chia khổ không đều nhau. Các khổ dài ngắn khác nhau (khổ 5 dòng, khổ 4 dòng, khổ 2 dòng), đặc biệt mở đầu bằng khổ 2 dòng và kết thúc bằng một dòng thơ đứng riêng ("cỏ sắc mà ấm quá, phải không em?"). Hình ảnh "cỏ sắc mà ấm" xuất hiện ở đầu và cuối tạo kết cấu đầu – cuối tương ứng.
- Tác dụng:
- Cách chia khổ tự do, linh hoạt ấy phù hợp với sự vận động phóng khoáng, tự nhiên của mạch cảm xúc, không gò ép.
- Mỗi khổ tập trung một ý, một trạng thái cảm xúc, giúp làm nổi bật từng cung bậc tình cảm.
- Dòng thơ cuối tách riêng thành một "khổ" nhấn mạnh, tạo dư âm, lắng sâu, khiến câu hỏi dịu dàng với "em" trở nên da diết, khắc sâu lẽ sống và tình cảm của người lính trẻ.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.