Sách bài tập Ngữ văn 8 Tập hai

Giải Bài tập 2 trang 12 SBT Ngữ văn 8

Bài 7. Tin yêu và ước vọng   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đọc lại văn bản Bài thơ về tiểu đội xe không kính trong SGK (tr. 57 – 58) và trả lời các câu hỏi:

1. Bài thơ được viết theo thể thơ nào? Nêu nhận xét về đặc điểm vần, nhịp của bài thơ.

2. Xác định người bộc lộ cảm xúc và đối tượng hướng tới của cảm xúc trong bài thơ.

3. Xác định mạch cảm xúc của bài thơ.

4. Em có cảm nhận gì về hình ảnh những chiếc xe không kính?

5. Nhận xét về vẻ đẹp của hình ảnh những chiến sĩ lái xe trên đường Trường Sơn trong bài thơ.

6. Chỉ ra các biện pháp tu từ được dùng ở khổ thơ thứ nhất và nêu tác dụng.

7. Xác định biện pháp tu từ trong câu thơ Chỉ cần trong xe có một trái tim và nêu ý nghĩa của hình ảnh trái tim.

8. Chỉ ra một số từ ngữ trong bài thơ thể hiện đặc điểm ngôn ngữ của những người lính lái xe Trường Sơn. Các từ ngữ đó gợi cho em cảm nhận gì về hình ảnh người lính?
(văn bản: Bài thơ về tiểu đội xe không kính (Phạm Tiến Duật))

Gợi ý trả lời

Bài tập 2 (trang 13) — Bài thơ về tiểu đội xe không kính (Phạm Tiến Duật)

1) Thể thơ, vần, nhịp

- Bài thơ được viết theo thể thơ tự do (số tiếng trong các dòng không đều nhau, có dòng bảy, tám, chín tiếng; số dòng trong mỗi khổ linh hoạt).
- Vần: gieo vần chân khá linh hoạt, chủ yếu là vần cách và vần liền (ví dụ: "kính – kính", "đi – gì"...), tạo sự liền mạch cho lời thơ.
- Nhịp: nhịp thơ nhanh, mạnh, phóng khoáng, thay đổi linh hoạt (3/4, 4/3, 2/2/3...), gần với lời nói, giọng điệu khẩu ngữ tự nhiên.
- Nhận xét chung: cách gieo vần và ngắt nhịp tự do ấy tạo nên âm điệu sôi nổi, trẻ trung, khỏe khoắn, phù hợp với tư thế ung dung, tinh thần lạc quan của người lính lái xe và với nhịp vận động dồn dập trên đường ra trận.

2) Người bộc lộ cảm xúc và đối tượng hướng tới

- Người bộc lộ cảm xúc: là nhân vật trữ tình — người lính lái xe trên tuyến đường Trường Sơn, đồng thời cũng là tiếng nói của chính nhà thơ Phạm Tiến Duật (một người lính). Cảm xúc được thể hiện qua đại từ "ta", "tôi", "chúng tôi".
- Đối tượng hướng tới của cảm xúc: hình ảnh những chiếc xe không kính và vẻ đẹp của những người chiến sĩ lái xe Trường Sơn trong kháng chiến chống Mỹ; rộng hơn là tình đồng đội và lí tưởng chiến đấu vì miền Nam, vì đất nước.

3) Mạch cảm xúc của bài thơ

- Mạch cảm xúc đi từ hình ảnh những chiếc xe không kính → đến tư thế, cảm giác, tinh thần của người lái xe → tình đồng chí, đồng đội ấm áp → và kết lại ở ý chí, quyết tâm giải phóng miền Nam ("Chỉ cần trong xe có một trái tim").
- Cảm xúc phát triển theo hướng ngày càng dâng cao: từ sự ngang tàng, lạc quan trước gian khổ đến niềm tin, ý chí chiến đấu mãnh liệt. Xuyên suốt là giọng điệu trẻ trung, sôi nổi, hóm hỉnh mà sâu lắng.

4) Cảm nhận về hình ảnh những chiếc xe không kính

- Đây là hình ảnh độc đáo, chân thực, mang đậm chất hiện thực khốc liệt của chiến tranh: "Không có kính không phải vì xe không có kính / Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi".
- Những chiếc xe biến dạng, trần trụi (không kính, rồi không đèn, không mui, thùng xe xước...) cho thấy sự ác liệt, dữ dội của bom đạn trên tuyến đường Trường Sơn.
- Nhưng chính qua những chiếc xe tàn tạ ấy lại làm nổi bật vẻ đẹp của người lính: xe càng thiếu thốn, hư hỏng thì tinh thần, ý chí con người càng hiện lên đầy đủ, mạnh mẽ. Hình ảnh chiếc xe không kính là một sáng tạo mới lạ, đưa chất văn xuôi, hiện thực đời sống chiến trường vào thơ một cách tự nhiên.

5) Vẻ đẹp của hình ảnh những chiến sĩ lái xe Trường Sơn

- Tư thế ung dung, hiên ngang, chủ động: "Ung dung buồng lái ta ngồi / Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng".
- Tinh thần lạc quan, dũng cảm, ngang tàng, bất chấp gian khổ, hiểm nguy: thái độ coi thường khó khăn thể hiện qua điệp ngữ "ừ thì" ("Không có kính, ừ thì có bụi", "Chưa cần rửa...", "Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa") và tiếng cười "ha ha".
- Tình đồng chí, đồng đội gắn bó, ấm áp: "Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi", "chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy".
- Ý chí chiến đấu và lòng yêu nước nồng nàn: tất cả vì mục tiêu giải phóng miền Nam ("Chỉ cần trong xe có một trái tim").
- → Họ tiêu biểu cho thế hệ trẻ Việt Nam thời chống Mỹ: trẻ trung, sôi nổi, dũng cảm, giàu lí tưởng.

6) Biện pháp tu từ ở khổ thơ thứ nhất và tác dụng

*"Không có kính không phải vì xe không có kính / Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi / Ung dung buồng lái ta ngồi / Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng."*

- Điệp ngữ: "không" (lặp lại nhiều lần), "bom" ("bom giật, bom rung"), "nhìn" ("nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng").
- Liệt kê: "bom giật, bom rung"; "nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng".
- Đảo ngữ: "Ung dung buồng lái ta ngồi" (đưa từ "ung dung" lên đầu câu).
- Tác dụng:
- Điệp từ "không" và cách nói như văn xuôi lí giải tự nhiên, dí dỏm nguyên nhân xe không kính, đồng thời tô đậm sự khốc liệt của chiến tranh.
- "Bom giật, bom rung" nhấn mạnh mức độ dữ dội, ác liệt của bom đạn.
- Đảo ngữ "ung dung" và điệp từ "nhìn" làm nổi bật tư thế hiên ngang, bình tĩnh, chủ động, tự tin của người lính trước mưa bom bão đạn.

7) Biện pháp tu từ trong câu "Chỉ cần trong xe có một trái tim" và ý nghĩa hình ảnh "trái tim"

- Biện pháp tu từ: hoán dụ (lấy "trái tim" để chỉ người lính) kết hợp ẩn dụ (trái tim tượng trưng cho tình yêu nước, ý chí chiến đấu, nhiệt huyết cách mạng).
- Ý nghĩa hình ảnh "trái tim":
- "Trái tim" là hình ảnh đẹp nhất, là nhãn tự của bài thơ, kết tinh vẻ đẹp tâm hồn người lính.
- Nó tượng trưng cho lòng yêu nước, lí tưởng cách mạng, ý chí quyết tâm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
- Câu thơ khẳng định: dù xe thiếu thốn tất cả (không kính, không đèn, không mui...), chỉ cần còn trái tim yêu nước, nhiệt huyết thì đoàn xe vẫn băng ra tiền tuyến. Sức mạnh chiến thắng không nằm ở vũ khí, phương tiện mà ở con người, ở tinh thần và ý chí.

8) Từ ngữ thể hiện đặc điểm ngôn ngữ của người lính lái xe Trường Sơn và cảm nhận

- Một số từ ngữ mang tính khẩu ngữ, đời thường, ngang tàng: "ừ thì" ("ừ thì có bụi", "ừ thì ướt áo"), "chưa cần" ("chưa cần rửa", "chưa cần thay"), "phì phèo", "ha ha", "chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy", "nhìn nhau mặt lấm cười ha ha"...
- Cảm nhận về hình ảnh người lính:
- Những từ ngữ mang màu sắc khẩu ngữ, tự nhiên như lời nói hằng ngày cho thấy người lính rất trẻ trung, hồn nhiên, sôi nổi, tinh nghịch, hóm hỉnh.
- Giọng điệu ngang tàng, phơi phới ấy thể hiện tinh thần lạc quan, bất chấp gian khổ, coi thường hiểm nguy, một thái độ sống đẹp của thế hệ thanh niên thời chống Mỹ.
- Qua đó, người lính hiện lên vừa gần gũi, chân thực vừa đáng yêu, đáng khâm phục — kiên cường mà vẫn tràn đầy sức trẻ và niềm tin.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.