Sách bài tập Ngữ văn 8 Tập một

Giải Bài 1.4 trang 13 SBT Ngữ văn 8

Bài 2. Vẻ đẹp cổ điển   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đọc lại bài thơ Thu điếu (Mùa thu câu cá) trong SGK (tr. 40) và thực hiện các yêu cầu sau:

4. Trong hai câu thơ cuối, hình ảnh con người được miêu tả trong không gian nào? Trên nền không gian ấy, con người hiện lên với tư thế, trạng thái như thế nào?
(văn bản: Thu điếu (Mùa thu câu cá) – Nguyễn Khuyến)

Gợi ý trả lời

Phân tích hai câu thơ cuối bài *Thu điếu*:

> *Tựa gối buông cần lâu chẳng được,*
> *Cá đâu đớp động dưới chân bèo.*

a) Không gian miêu tả hình ảnh con người

Hình ảnh con người (ông câu) hiện lên trong một không gian thu thu hẹp, tĩnh lặng và nhỏ bé: trên chiếc thuyền câu "bé tẻo teo" giữa ao thu trong veo, lạnh lẽo. Đó là không gian làng quê Bắc Bộ quen thuộc, vắng lặng, êm ả — một góc ao nhỏ với sóng gợn, lá vàng, mặt nước và đám bèo "dưới chân". Không gian ấy càng lúc càng co lại, từ bầu trời, ngõ trúc thu về điểm nhìn cuối cùng là "dưới chân bèo", làm nổi bật sự tĩnh mịch, u tịch của cảnh và sự cô đơn, lặng lẽ của con người.

b) Tư thế và trạng thái của con người trên nền không gian ấy

- *Tư thế:* "Tựa gối buông cần" — tư thế ngồi bó gối, thu mình, buông cần câu một cách thong thả, nhàn tản. Đây là dáng ngồi của một người đi câu nhưng không nặng lòng chuyện được mất cá, tư thế trầm ngâm, tĩnh tại.

- *Trạng thái:* Con người hiện lên trong trạng thái tĩnh lặng, trầm tư, như đang chìm đắm trong suy nghĩ riêng. Câu cá chỉ là cái cớ; thực chất ông câu đang "câu" cái thanh tĩnh của cảnh thu để gửi gắm nỗi niềm. Chi tiết "Cá đâu đớp động dưới chân bèo" với âm thanh rất khẽ càng tô đậm cái tĩnh (lấy động tả tĩnh), cho thấy tâm hồn nhà thơ đang lắng sâu, u hoài. Qua đó hé lộ tâm trạng cô đơn, u uẩn và nỗi lòng kín đáo của Nguyễn Khuyến — một bậc nho sĩ ẩn dật, nặng lòng với thời cuộc nhưng chọn lui về giữ mình thanh cao.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.