Sách bài tập Ngữ văn 8 Tập một

Giải Bài 1.5 trang 13 SBT Ngữ văn 8

Bài 2. Vẻ đẹp cổ điển   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đọc lại bài thơ Thu điếu (Mùa thu câu cá) trong SGK (tr. 40) và thực hiện các yêu cầu sau:

5. Đọc bài thơ, em cảm nhận được điều gì về tâm hồn tác giả?
(văn bản: Thu điếu (Mùa thu câu cá) – Nguyễn Khuyến)

Gợi ý trả lời

Phân tích yêu cầu: Câu hỏi yêu cầu nêu cảm nhận về *tâm hồn tác giả* Nguyễn Khuyến qua bài thơ *Thu điếu*. Ta dựa vào bức tranh thu và tâm trạng ẩn sau cảnh để làm rõ.

a) Một tâm hồn gắn bó tha thiết, tinh tế với thiên nhiên, làng quê:

Bài thơ vẽ nên một bức tranh mùa thu rất đặc trưng cho vùng đồng bằng Bắc Bộ: *ao thu lạnh lẽo*, *nước trong veo*, *sóng biếc gợn tí*, *lá vàng khẽ đưa vèo*, *trời xanh ngắt*, *ngõ trúc quanh co*. Phải là người yêu quê hương, gắn bó sâu nặng và quan sát hết sức tinh tế mới cảm nhận được những chuyển động rất khẽ, rất nhẹ của cảnh vật (sóng "gợn tí", lá "khẽ đưa", mây "lơ lửng"). Cảnh thu hiện lên trong trẻo, thanh sơ, mang vẻ đẹp dịu dàng, tĩnh lặng rất riêng của quê hương.

b) Một tâm hồn thanh cao, tĩnh lặng và có phần cô đơn, u hoài:

Không gian bài thơ gợi sự tĩnh vắng gần như tuyệt đối: *ngõ trúc quanh co khách vắng teo*, âm thanh duy nhất là tiếng cá "đớp động dưới chân bèo" — một âm thanh nhỏ khẽ lại càng làm nổi bật cái tĩnh lặng của cảnh và của lòng người. Người đi câu ngồi "tựa gối buông cần" nhưng dường như không chú tâm vào việc câu cá, mà đang chìm trong suy tư. Qua đó bộc lộ tâm hồn thanh cao, tránh xa chốn danh lợi, tìm về sự yên tĩnh của làng quê.

c) Một tấm lòng yêu nước thầm kín, nỗi niềm thời thế:

Đằng sau vẻ ung dung câu cá là tâm trạng trầm tư, u uẩn của một nhà nho đã cáo quan về ở ẩn trong buổi nước mất nhà tan. Cái "tựa gối buông cần" lặng lẽ, cái cảnh vắng teo, không gian tĩnh mịch cho thấy nỗi cô đơn, trăn trở trước thời cuộc — một nỗi buồn kín đáo mà sâu sắc của người trí thức nặng lòng với dân, với nước.

Kết luận: Qua *Thu điếu*, ta cảm nhận được Nguyễn Khuyến là người có tâm hồn tinh tế, gắn bó tha thiết với thiên nhiên và quê hương; một nhân cách thanh cao, tĩnh tại; đồng thời mang nặng nỗi niềm u hoài, tấm lòng yêu nước thầm kín trước cảnh ngộ của đất nước.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.