Sách bài tập Ngữ văn 8 Tập một

Giải Bài 1.3 trang 13 SBT Ngữ văn 8

Bài 2. Vẻ đẹp cổ điển   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đọc lại bài thơ Thu điếu (Mùa thu câu cá) trong SGK (tr. 40) và thực hiện các yêu cầu sau:

3. Đọc sáu câu thơ đầu và trả lời các câu hỏi sau:
a. Bức tranh thiên nhiên được tái hiện trong những khoảng không gian nào?
b. Chọn phân tích các từ ngữ tiêu biểu được nhà thơ sử dụng để miêu tả ao thu, thuyền câu, sóng nước, lá vàng, bầu trời, lối ngõ.
c. Hãy nhận xét về trình tự miêu tả không gian và đặc điểm của bức tranh thiên nhiên (đường nét, hình dáng, màu sắc, chuyển động, âm thanh,…).
(văn bản: Thu điếu (Mùa thu câu cá) – Nguyễn Khuyến)

Gợi ý trả lời

3. Sáu câu thơ đầu của bài *Thu điếu*:

> Ao thu lạnh lẽo nước trong veo,
> Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo.
> Sóng biếc theo làn hơi gợn tí,
> Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo.
> Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt,
> Ngõ trúc quanh co khách vắng teo.

a. Những khoảng không gian được tái hiện

Bức tranh thiên nhiên được mở ra trong nhiều khoảng không gian khác nhau:

- Mặt ao thu ở ngay dưới thấp, gần điểm nhìn của người câu (ao thu, thuyền câu, sóng nước).
- Mặt nước với làn sóng gợn và chiếc lá vàng rơi.
- Bầu trời cao phía trên với tầng mây và sắc xanh ngắt.
- Ngõ trúc quanh co trải ra phía xa, vắng vẻ.

Không gian được mở theo chiều: từ gần → xa, từ thấp → cao rồi lại trở về gần, tạo nên một khung cảnh làng quê thu nhiều tầng bậc.

b. Phân tích các từ ngữ tiêu biểu

- Ao thu: *"lạnh lẽo"*, *"nước trong veo"* — gợi cái ao nhỏ đặc trưng của đồng bằng Bắc Bộ; nước lạnh, trong suốt đến tận đáy, gợi khí thu se lạnh và sự tĩnh lặng, thanh sạch.
- Thuyền câu: *"một chiếc"*, *"bé tẻo teo"* — con thuyền nhỏ nhắn, cô độc; từ láy *tẻo teo* vừa tả cái nhỏ bé, vừa gợi sự xinh xắn, lẻ loi giữa khung cảnh thu.
- Sóng nước: *"sóng biếc"*, *"hơi gợn tí"* — sóng mang màu xanh biếc trong trẻo, chỉ gợn rất khẽ, rất nhẹ, cho thấy mặt nước gần như tĩnh lặng.
- Lá vàng: *"khẽ đưa vèo"* — chiếc lá vàng rơi rất nhẹ, rất nhanh trước gió; từ *vèo* gợi sự mau lẹ mà vẫn êm, làm nổi bật cái tĩnh của cảnh (lấy động tả tĩnh).
- Bầu trời: *"tầng mây lơ lửng"*, *"trời xanh ngắt"* — mây lững lờ, bầu trời xanh thẳm, cao vời; *xanh ngắt* là màu xanh thuần khiết đặc trưng của trời thu.
- Lối ngõ: *"ngõ trúc quanh co"*, *"khách vắng teo"* — con ngõ nhỏ trồng trúc uốn lượn, vắng người qua lại, gợi không khí thanh vắng, tĩnh mịch của làng quê.

c. Nhận xét về trình tự miêu tả và đặc điểm bức tranh thiên nhiên

- Trình tự miêu tả không gian: Điểm nhìn của nhà thơ di chuyển linh hoạt — bắt đầu từ ao thu, thuyền câu (gần, thấp), nâng lên mặt sóng, chiếc lá, rồi mở ra tầng mây, bầu trời cao, cuối cùng đưa tầm mắt ra ngõ trúc quanh co phía xa. Không gian được dựng theo chiều từ gần đến xa, từ thấp lên cao rồi thu lại, tạo nên một bức tranh thu nhiều chiều, hài hòa.

- Đặc điểm bức tranh:
- *Đường nét, hình dáng:* thanh mảnh, nhỏ nhắn (sóng gợn tí, thuyền bé tẻo teo, ngõ trúc quanh co) — cảnh vật xinh xắn, dịu dàng, đúng tầm vóc làng quê.
- *Màu sắc:* trong trẻo, hài hòa với các gam xanh (nước trong veo, sóng biếc, trời xanh ngắt) điểm xuyết sắc vàng của lá — màu thu dịu nhẹ, tươi mà tĩnh.
- *Chuyển động:* rất khẽ, rất nhẹ (sóng hơi gợn tí, lá khẽ đưa vèo, mây lơ lửng) — chuyển động chỉ để tô đậm thêm sự tĩnh lặng.
- *Âm thanh:* gần như vắng lặng, không một tiếng động rõ ràng.

⟹ Bức tranh thu hiện lên trong trẻo, tĩnh lặng, thanh sơ và đượm buồn, mang đậm hồn quê, cảnh sắc đặc trưng của vùng đồng bằng Bắc Bộ, đồng thời hé lộ tâm hồn tinh tế, gắn bó với quê hương và nỗi niềm u hoài của nhà thơ Nguyễn Khuyến.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.