Giải Bài tập 3 - 6 trang 4 SBT Ngữ văn 7
Đề bài
Theo em, tác giả căn cứ vào tập tính nào của mối và kiến để chọn những con vật này làm nhân vật trong truyện? Nếu muốn đổi nhân vật trong truyện ngụ ngôn này, em có thể chọn hai nhân vật nào khác để thay thế kiến và mối? Liệu có sự khác biệt gì khi đổi nhân vật như vậy?
(văn bản: Con mối và con kiến (SGK Ngữ văn 7, tập hai, tr. 8 – 9))
Gợi ý trả lời
a) Tác giả căn cứ vào tập tính nào của mối và kiến để chọn làm nhân vật?
- Con mối: Mối có tập tính sống ẩn trong các đồ gỗ, cột kèo, đục khoét và ăn gỗ ngay trong ngôi nhà. Nó không phải đi kiếm ăn vất vả bên ngoài mà chỉ "nằm trong tổ ấm", ăn sẵn nên béo trục béo tròn. Nhưng chính việc gặm nhấm ngầm ấy lại âm thầm phá hoại, làm mục ruỗng, đổ sập cả ngôi nhà. → Tác giả mượn tập tính này để xây dựng hình ảnh kẻ chỉ biết hưởng thụ, lười lao động và phá hoại.
- Con kiến: Kiến có tập tính chăm chỉ, cần cù, suốt ngày tha mồi, tích trữ thức ăn, lao động không ngừng theo đàn. Thân hình kiến nhỏ bé, gầy guộc vì làm lụng vất vả. → Tác giả mượn tập tính này để xây dựng hình ảnh người lao động siêng năng, biết lo xa, làm ra của cải và giữ gìn cuộc sống bền vững.
Nhờ dựa đúng vào tập tính có thật của hai con vật, câu chuyện ngụ ngôn trở nên gần gũi, hợp lí và bài học rút ra (ca ngợi lao động, phê phán lối sống ăn bám, phá hoại) càng thêm thuyết phục.
b) Có thể chọn hai nhân vật nào khác để thay thế kiến và mối?
Có thể thay bằng một cặp nhân vật khác nhưng vẫn phải giữ được sự tương phản giữa một bên chăm chỉ, làm ra của cải với một bên lười biếng, chỉ hưởng thụ hoặc phá hoại. Ví dụ:
- Con ong và con ve sầu: ong cần mẫn hút mật, làm tổ; ve sầu rong chơi, ca hát suốt mùa hè rồi đói rét khi đông đến.
- Hoặc con ong và con chuột: ong chăm chỉ làm mật; chuột chuyên gặm nhấm, phá phách của cải.
c) Liệu có sự khác biệt gì khi đổi nhân vật như vậy?
Có sự khác biệt:
- Nếu cặp nhân vật mới vẫn có tập tính tương phản rõ (một chăm chỉ – một lười/phá hoại) thì bài học cơ bản vẫn giữ nguyên, câu chuyện vẫn hợp lí.
- Tuy nhiên, mỗi con vật gợi một liên tưởng riêng, nên sắc thái ý nghĩa sẽ thay đổi: cặp ong – ve sầu thiên về bài học "lo xa, chăm chỉ tích lũy kẻo đói rét"; còn cặp kiến – mối nhấn mạnh thêm việc mối phá hoại ngầm từ bên trong rồi tự chuốc lấy hậu quả cùng ngôi nhà — ý nghĩa phê phán mạnh hơn.
- Nếu chọn những con vật không có tập tính phù hợp (ví dụ hai con vật đều lười hoặc đều siêng) thì sẽ mất đi sự tương phản, truyện trở nên khiên cưỡng, kém thuyết phục.
→ Vậy việc đổi nhân vật là có thể, nhưng phải chọn con vật có tập tính phù hợp để giữ được tính chân thực và bài học của truyện ngụ ngôn.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.