Sách bài tập Ngữ văn 7 Tập hai

Giải Bài tập 4 trang 41 SBT Ngữ văn 7

Bài 10. Trang sách và cuộc sống   Gợi ý trả lời

Đề bài

Tóm tắt một tác phẩm truyện mà em đã đọc theo một số hình thức sau:
– Viết văn bản tóm tắt.
– Lập sơ đồ để tóm tắt.
Có thể chuyển thể thành truyện tranh hoặc thơ bốn chữ, năm chữ sau khi em đã tóm tắt được nội dung chính của truyện.

Gợi ý trả lời

Đề yêu cầu: Tóm tắt một tác phẩm truyện đã đọc theo nhiều hình thức. Dưới đây mình chọn truyện ngắn "Bầy chim chìa vôi" của Nguyễn Quang Thiều (Ngữ văn 7 – Kết nối tri thức, Bài 1) để làm mẫu.

---

### a) Viết văn bản tóm tắt

> Truyện kể về hai anh em Mon và Mên trong một đêm mưa bão. Gần sáng, Mon không ngủ được, cứ lo lắng cho bầy chim chìa vôi non làm tổ ở dải cát giữa sông. Trời mưa to, nước sông dâng nhanh, hai anh em sợ bầy chim bị nước nhấn chìm. Sau một hồi bàn bạc, hai cậu quyết định lấy đò của ông Hảo, chèo ra bãi cát giữa sông để cứu lũ chim. Khi ra đến nơi thì trời cũng vừa hửng sáng: đúng lúc nước ngập chỗ tổ, cả bầy chim chìa vôi non đã kịp bứt khỏi mặt nước, bay lên bờ an toàn. Chứng kiến cảnh tượng kì diệu ấy, hai anh em xúc động, khóe mắt cay cay vì vui sướng và hạnh phúc.

*(Độ dài khoảng 10–12 câu, bảo đảm đủ nhân vật chính – sự việc chính – kết thúc; đây là yêu cầu cơ bản của một văn bản tóm tắt.)*

---

###

b) Lập sơ đồ để tóm tắt

Sơ đồ theo mạch sự việc (dạng chuỗi):

```
[Nhân vật: Mon – Mên]
│
▼
(1) Đêm mưa bão → Mon lo cho bầy chim chìa vôi non ở bãi cát giữa sông
│
▼
(2) Nước sông dâng nhanh → sợ tổ chim bị nhấn chìm
│
▼
(3) Hai anh em bàn bạc → quyết định lấy đò chèo ra cứu chim
│
▼
(4) Ra đến bãi lúc trời hửng sáng
│
▼
(5) Bầy chim non kịp bay lên bờ an toàn (đúng lúc nước ngập)
│
▼
[Kết: Hai anh em xúc động, hạnh phúc – khóe mắt cay cay]
```

Có thể vẽ lại dưới dạng sơ đồ xương cá / sơ đồ tư duy với nhánh trung tâm là tên truyện, các nhánh con lần lượt là: *Nhân vật → Hoàn cảnh → Diễn biến → Kết thúc*.

---

###

c) Chuyển thể thành thơ (thơ năm chữ) sau khi đã tóm tắt

> Đêm mưa gió tơi bời,
> Mon trằn trọc không ngơi.
> Thương bầy chim chìa vôi,
> Giữa sông nước ngập trời.
>
> Hai anh em lặng lẽ,
> Chèo đò rẽ sóng khơi.
> Bình minh vừa hé rạng,
> Chim non bay lên rồi!
>
> Mắt cay mà rạng rỡ,
> Lòng ấm giữa sớm mai.

*(Thơ năm chữ, gieo vần chân – vần cách; giữ đúng mạch sự việc đã tóm tắt: lo lắng → đi cứu → chim bay lên an toàn → niềm vui.)*

---

### Lưu ý khi làm bài
- Tóm tắt chỉ giữ lại nhân vật và sự việc chính, bỏ chi tiết phụ và lời bình.
- Khi chuyển thể sang truyện tranh thì chia mỗi sự việc (1)–(5) thành một khung tranh; sang thơ thì mỗi khổ ứng với một chặng của mạch truyện.
- Em hoàn toàn có thể thay bằng truyện khác đã đọc (ví dụ *Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ*, *Đi lấy mật*…) theo đúng các bước trên.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.