Sách bài tập Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài tập 1 trang 48 SBT Ngữ văn 10

Bài 6. – Đọc mở rộng: Hồn thiêng đưa đường   Gợi ý trả lời

Đề bài

Về quan niệm này, bạn có thể bày tỏ ý kiến tán đồng hoặc không tán đồng. Cũng có thể vừa tán đồng vừa không tán đồng. Nhưng dù có ý kiến thế nào, bạn cũng phải chú ý lập luận một cách thuyết phục. Có thể tham khảo một số gợi ý sau:

– Quan niệm cho rằng vẻ đẹp của thơ chỉ có thể cảm nhận chứ không thể phân tích có liên quan tới niềm tin về nguồn gốc thần bí của thơ ca, về năng lực cũng như cơ chế sáng tạo đặc biệt của nhà thơ.

– Quan niệm nêu trên được xây dựng trên cơ sở đối lập hoạt động cảm nhận với hoạt động phân tích, mặc nhiên nhìn nhận phân tích là hoạt động thuần lí trí, không cần thâu nạp các dữ kiện của cảm nhận hoặc ngược lại, cho cảm nhận chỉ là hoạt động của trực giác, tình cảm thuần tuý chứ không liên quan gì tới sự phân tích.

– Quan niệm trên có thể dẫn tới việc coi nhẹ vai trò của hoạt động phê bình thơ và vô tình khuyến khích việc nêu cảm nhận tuỳ tiện, không dựa trên những căn cứ, tiêu chí khoa học.

Khi lập dàn ý cho bài nói, cần phân bổ ý vào các phần Mở đầu, Triển khai, Kết luận sao cho phù hợp.

Gợi ý trả lời

Yêu cầu của bài tập: Chuẩn bị một bài nói trình bày ý kiến về quan niệm "vẻ đẹp của thơ chỉ có thể cảm nhận chứ không thể phân tích". Bạn được quyền tán đồng, không tán đồng hoặc vừa tán đồng vừa không tán đồng, miễn là lập luận thuyết phục. Dưới đây là dàn ý bài nói, phân bổ theo ba phần Mở đầu – Triển khai – Kết luận (lựa chọn lập trường *vừa tán đồng vừa không tán đồng* vì dễ triển khai biện chứng và thuyết phục nhất).

a) Mở đầu

- Nêu vấn đề: Trong đời sống phê bình và thưởng thức thơ, có một quan niệm khá phổ biến cho rằng *vẻ đẹp của thơ chỉ có thể cảm nhận bằng tâm hồn chứ không thể đem ra phân tích, mổ xẻ bằng lí trí*.
- Dẫn dắt bằng một trải nghiệm quen thuộc: nhiều người đọc thấy một câu thơ hay "rung động" mà khó nói thành lời vì sao nó hay.
- Nêu khái quát quan điểm của bản thân: tôi *vừa tán đồng vừa không tán đồng* với quan niệm trên – cảm nhận là khởi điểm không thể thiếu, nhưng phân tích không hề đối lập mà bổ sung, làm sâu sắc thêm sự cảm nhận ấy.

b) Triển khai

- *Ý 1 – Phần có thể tán đồng:* Thơ trước hết là tiếng nói của cảm xúc, nhịp điệu, hình ảnh, nên sự rung động, cảm nhận trực tiếp là con đường đầu tiên để đến với thơ. Nếu chưa từng xúc động trước câu thơ thì mọi phân tích đều khô khan, sáo rỗng. Quan niệm trên có phần đúng khi đề cao vai trò của trực giác, của "cái tình" trong tiếp nhận thơ ca – điều gắn với niềm tin lâu đời về nguồn gốc kì diệu, về năng lực sáng tạo đặc biệt của nhà thơ.

- *Ý 2 – Phần không tán đồng (lí lẽ phản biện):* Quan niệm trên dựa trên một sự *đối lập giả tạo* giữa cảm nhận và phân tích. Thực chất, cảm nhận không thuần tuý là trực giác, và phân tích cũng không thuần tuý là lí trí: khi phân tích một câu thơ hay (ví dụ chỉ ra giá trị của một từ ngữ, một hình ảnh, một biện pháp tu từ, một cách gieo vần – ngắt nhịp), ta chính là đang *lí giải, làm sáng tỏ nguồn cội của sự rung động* mà mình đã cảm. Phân tích đi lên từ cảm nhận và quay lại nuôi dưỡng, làm giàu cảm nhận.

- *Ý 3 – Hệ quả nếu tuyệt đối hoá quan niệm:* Nếu cho rằng thơ chỉ cảm chứ không thể phân tích, ta sẽ *coi nhẹ vai trò của phê bình thơ*, mặc nhiên cổ vũ lối nêu cảm nhận tuỳ tiện, cảm tính, thiếu căn cứ và tiêu chí khoa học. Khi đó, mọi ý kiến đều "ngang nhau", không còn cơ sở để phân biệt cái hay – cái dở, và việc dạy – học, truyền thụ cái đẹp của thơ trở nên bất khả.

- *Ý 4 – Giải pháp / quan điểm dung hoà:* Cảm nhận và phân tích là hai mặt thống nhất của một quá trình tiếp nhận thơ. Người đọc tinh tế là người biết *xuất phát từ rung động chân thật* rồi *dùng phân tích để kiểm chứng, lí giải và nâng rung động ấy lên thành nhận thức có căn cứ*. (Có thể lấy một dẫn chứng thơ cụ thể đã học để minh hoạ: nêu cảm nhận ban đầu → chỉ ra yếu tố nghệ thuật làm nên cảm nhận đó.)

c) Kết luận

- Khẳng định lại: quan niệm "thơ chỉ cảm chứ không thể phân tích" đúng ở chỗ đề cao sự rung động, nhưng sai khi tuyệt đối hoá và tách rời cảm nhận với phân tích.
- Rút ra bài học cho bản thân: để thưởng thức và đánh giá thơ một cách thấu đáo, cần kết hợp *trái tim nhạy cảm* với *lí trí tỉnh táo, có phương pháp*.
- Có thể kết lại bằng một nhận định cô đọng, mời gọi người nghe trao đổi thêm.

Lưu ý khi nói: trình bày rõ lập trường ngay từ đầu, mỗi luận điểm có lí lẽ và dẫn chứng, chuyển ý mạch lạc, giọng nói truyền cảm nhưng lập luận chặt chẽ để bảo đảm tính thuyết phục.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.