Giải Bài tập 2 trang 13 SBT Ngữ văn 10
Đề bài
Một tác phẩm được gọi là thơ phải đảm bảo những điều kiện gì?
Nếu được tham gia một cuộc thảo luận bàn về vấn đề này, bạn dự kiến sẽ nói những ý cơ bản nào?
Gợi ý trả lời
Nói và nghe — Bài tập 2 (trang 14)
Định hướng: Đây là bài tập chuẩn bị ý kiến cho một cuộc thảo luận. Vì vậy, cần nêu quan niệm về *điều kiện để một tác phẩm được gọi là thơ*, sau đó sắp xếp thành những ý cơ bản, mạch lạc để trình bày khi nói.
a) Mở đầu (nêu vấn đề và quan điểm chung)
Thơ là một thể loại trữ tình, ra đời từ nhu cầu bộc lộ tình cảm, cảm xúc của con người. Không phải mọi văn bản chia dòng, gieo vần đều là thơ; một tác phẩm chỉ thực sự là thơ khi hội đủ những điều kiện cốt yếu về nội dung tình cảm và hình thức nghệ thuật.
b) Điều kiện về nội dung — cảm xúc, tình cảm
- Thơ phải chứa đựng tình cảm, cảm xúc chân thật, mãnh liệt của chủ thể trữ tình trước cuộc sống, con người, thiên nhiên.
- Phải có một *chủ thể trữ tình* (cái tôi trữ tình) — người bộc lộ tâm trạng, suy nghĩ, thái độ trong bài thơ.
- Cảm xúc ấy cần có chiều sâu tư tưởng, gợi được sự đồng cảm, rung động ở người đọc.
c) Điều kiện về hình thức — ngôn ngữ và nghệ thuật
- Ngôn ngữ thơ hàm súc, cô đọng, giàu sức gợi hình, gợi cảm; mỗi chữ đều có sức nặng ý nghĩa.
- Giàu nhạc tính: có vần, nhịp, thanh điệu, tạo nên tính nhạc riêng của thơ.
- Giàu hình ảnh và sử dụng các biện pháp tu từ (so sánh, ẩn dụ, nhân hóa, điệp…) để tạo tính hình tượng.
- Có cách tổ chức văn bản đặc trưng: thường chia dòng, chia khổ; có *cấu tứ* (ý thơ được triển khai theo một mạch sáng tạo).
d) Mối quan hệ giữa nội dung và hình thức
- Hai điều kiện trên gắn bó chặt chẽ: hình thức nghệ thuật là phương tiện biểu đạt cảm xúc; cảm xúc là linh hồn làm nên giá trị của hình thức.
- Một tác phẩm thiếu cảm xúc thì chỉ là lời văn vần; thiếu nghệ thuật ngôn từ thì cảm xúc không được truyền tải thành thơ.
e) Kết luận (chốt ý khi thảo luận)
Một tác phẩm được gọi là thơ khi hội đủ: (1) tình cảm, cảm xúc chân thành của chủ thể trữ tình; (2) ngôn ngữ hàm súc, giàu nhạc tính và hình ảnh; (3) sự thống nhất hài hòa giữa nội dung trữ tình và hình thức nghệ thuật. Khi tham gia thảo luận, nên trình bày lần lượt các ý trên, có ví dụ minh họa từ một bài thơ đã học và tôn trọng, lắng nghe ý kiến khác để trao đổi.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.