Sách bài tập Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài tập 1 trang 13 SBT Ngữ văn 10

Nói và nghe   Gợi ý trả lời

Đề bài

Từng có một quan niệm khá phổ biến cho rằng vẻ đẹp của thơ chỉ có thể cảm nhận chứ không thể phân tích.

Hãy lập dàn ý cho bài nói thể hiện ý kiến của bạn về quan niệm nói trên.

Gợi ý trả lời

Lập dàn ý bài nói: Bàn về quan niệm "Vẻ đẹp của thơ chỉ có thể cảm nhận chứ không thể phân tích"

a) Mở đầu

- Nêu vấn đề: dẫn ra quan niệm khá phổ biến cho rằng vẻ đẹp của thơ chỉ có thể *cảm nhận* (bằng trực giác, rung động tâm hồn) chứ *không thể phân tích* (bằng lí trí, thao tác mổ xẻ).
- Nêu khái quát ý kiến của bản thân: đây là một quan niệm có phần đúng nhưng phiến diện; cảm nhận và phân tích không loại trừ mà bổ sung cho nhau trong việc khám phá vẻ đẹp của thơ.

b) Triển khai

*Ý 1 — Thừa nhận phần hợp lí của quan niệm:*
- Thơ là tiếng nói của tình cảm, cảm xúc; vẻ đẹp của thơ trước hết được tiếp nhận bằng sự rung động, bằng trực giác thẩm mĩ.
- Có những cái hay của thơ (nhạc điệu, cái "thần", dư vị, sự hàm súc...) nhiều khi "ý tại ngôn ngoại", khó diễn đạt trọn vẹn bằng lời; nếu phân tích khô khan, tách bạch dễ làm bài thơ "chết".

*Ý 2 — Chỉ ra chỗ phiến diện của quan niệm:*
- Nếu chỉ dừng ở cảm nhận mơ hồ, người đọc không lí giải được *vì sao* thơ hay, dễ rơi vào tùy tiện, cảm tính.
- Phân tích thơ (về từ ngữ, hình ảnh, nhịp điệu, biện pháp tu từ, mạch cảm xúc, tứ thơ...) giúp soi sáng, nâng cấp và kiểm chứng cho cảm nhận, khiến cái hay được nhận thức sâu và vững hơn.

*Ý 3 — Nêu quan điểm dung hòa (trọng tâm ý kiến của bản thân):*
- Cảm nhận là điểm khởi đầu và là đích đến; phân tích là con đường, là công cụ giúp cảm nhận trở nên có cơ sở, tinh tế hơn.
- Phân tích thơ đúng nghĩa không giết chết cảm xúc mà làm giàu thêm cảm xúc — người đọc trở lại với bài thơ bằng một sự rung động đầy ý thức.
- Dẫn chứng minh họa (một vài câu/bài trong chương trình, ví dụ phân tích một hình ảnh, một nhịp thơ cho thấy phân tích làm rõ cái hay).

c) Kết luận

- Khẳng định lại ý kiến: không nên tuyệt đối hóa cảm nhận và phủ nhận phân tích; vẻ đẹp của thơ vừa cần cảm nhận bằng tâm hồn vừa cần phân tích bằng lí trí.
- Rút ra bài học cho người đọc thơ: kết hợp hài hòa rung động và suy ngẫm để thưởng thức thơ một cách trọn vẹn.
- (Lưu ý khi nói: giọng truyền cảm, kết hợp dẫn chứng thơ, tương tác với người nghe, có thể mở bằng một câu thơ hay.)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.