Sách bài tập Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài tập 5 trang 6 SBT Ngữ văn 10

Bài 1. Sức hấp dẫn của truyện kể   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đọc lại văn bản Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên trong SGK Ngữ văn 10, tập một (tr. 15 – 19) và trả lời các câu hỏi:

1. Trong đoạn mở đầu phần 1 của truyện, tác giả đã giới thiệu và nhấn mạnh nét tính cách nào ở nhân vật Tử Văn?

2. Tóm tắt các sự kiện chính của câu chuyện. Các sự kiện ấy được trình bày theo trình tự nào?

3. Tính cách của nhân vật Tử Văn chủ yếu được khắc hoạ qua những chi tiết nào? Hãy phân tích một số chi tiết tiêu biểu để khái quát đặc điểm tính cách của nhân vật.

4. Sử dụng yếu tố kì ảo là đặc trưng nghệ thuật nổi bật của truyện truyền kì. Hãy chọn phân tích giá trị biểu hiện của một số yếu tố kì ảo trong truyện (không gian kì ảo, nhân vật kì ảo,...).

5. Nêu một số thông điệp bạn tiếp nhận được từ tác phẩm Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên.

6. Theo bạn, lời bình ở cuối truyện có vai trò gì?

7. Hãy đặt câu với các từ Hán Việt sau: cương trực, khôi ngô, phong độ.
(văn bản: Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên (Nguyễn Dữ))

Gợi ý trả lời

## 1. Nét tính cách được nhấn mạnh ở nhân vật Tử Văn (đoạn mở đầu phần 1)

Trong đoạn mở đầu, tác giả giới thiệu: Ngô Tử Văn tên là Soạn, người huyện Yên Dũng, đất Lạng Giang. Chàng vốn khảng khái, nóng nảy, thấy sự tà gian thì không thể chịu được, vùng Bắc người ta vẫn khen là một người cương trực (cương phương).

→ Nét tính cách được giới thiệu và nhấn mạnh là sự cương trực, khảng khái — căm ghét cái gian tà. Đây là lời giới thiệu trực tiếp, có tính chất khẳng định ngay từ đầu, định hướng cho toàn bộ hành động của nhân vật về sau.

## 2. Tóm tắt các sự kiện chính và trình tự trình bày

Các sự kiện chính:

a) Tức giận trước việc hồn ma tên tướng giặc họ Thôi (Bách hộ) tác yêu tác quái hại dân, Tử Văn tắm gội sạch sẽ, khấn trời rồi châm lửa đốt đền.

b) Sau khi đốt đền, Tử Văn lên cơn sốt nóng sốt rét. Hồn ma tướng giặc hiện đến mắng mỏ, đe dọa, đòi dựng trả đền và nói sẽ kiện chàng xuống Minh ty.

c) Thổ công (vị thần bị tướng giặc chiếm đền, đuổi đi) tìm đến báo cho Tử Văn biết sự thật và bày cách đối phó.

d) Tử Văn bị quỷ sứ bắt xuống âm phủ, bị Diêm Vương kết tội. Chàng cứng cỏi kêu oan, đối chất với tên tướng giặc, một mực không chịu khuất phục.

đ) Diêm Vương cho người đi điều tra, sự thật sáng tỏ: tướng giặc bị trừng trị, Tử Văn được minh oan và thả về, Thổ công được trả lại đền.

e) Thổ công tiến cử, Tử Văn nhận chức Phán sự đền Tản Viên; chàng không bệnh mà mất để đi nhậm chức.

g) Cuối truyện là lời bình của tác giả.

→ Các sự kiện được trình bày theo trình tự thời gian (tuyến tính): kể lần lượt theo diễn biến trước – sau, nguyên nhân – kết quả của câu chuyện.

## 3. Những chi tiết khắc hoạ tính cách Tử Văn

Tính cách Tử Văn chủ yếu được khắc hoạ qua lời giới thiệu trực tiếp, hành động, thái độ và ngôn ngữ của nhân vật:

a) Hành động đốt đền: trước khi đốt, chàng *tắm gội sạch sẽ, khấn trời* rồi mới châm lửa → hành động có ý thức, đàng hoàng, xuất phát từ lòng căm ghét cái ác và vì dân, chứ không phải liều lĩnh bộc phát. Thể hiện sự dũng cảm, dám diệt trừ cái ác.

b) Thái độ khi hồn ma tướng giặc đe dọa: chàng *mặc kệ, vẫn cứ ngồi ngất ngưởng tự nhiên* → gan góc, bình tĩnh, không chút sợ hãi trước lời hăm dọa.

c) Thái độ nơi Minh ty: dù bị quỷ sứ dẫn giải, bị Diêm Vương quát mắng, Tử Văn vẫn *cứng cỏi kêu oan, lời lẽ rất cứng cỏi*, kiên quyết đối chất, đòi tra xét đến cùng → bản lĩnh, kiên cường, tin vào lẽ phải, quyết đấu tranh cho công lí.

→ Khái quát: Tử Văn là người cương trực, khảng khái, dũng cảm, trọng công lí và giàu tinh thần dân tộc — dám đương đầu với cái ác cả ở cõi trần lẫn cõi âm.

## 4. Giá trị biểu hiện của một số yếu tố kì ảo

a) Không gian kì ảo — cõi âm (Minh ty): sông lớn, cầu dài hơn nghìn thước, gió tanh sóng xám, dạ xoa, quỷ sứ dữ tợn... → tạo không khí li kì, rùng rợn, hấp dẫn; đồng thời đây là nơi diễn ra cuộc phán xử, nơi công lí được thực thi, làm nổi bật khí phách cứng cỏi của Tử Văn.

b) Nhân vật kì ảo: hồn ma tướng giặc họ Thôi, Thổ công, Diêm Vương, quỷ sứ... → vừa làm câu chuyện thêm hoang đường kì thú, vừa phản ánh hiện thực xã hội (cái ác lộng hành, tham nhũng ngay cả ở cõi âm) và gửi gắm niềm tin ác giả ác báo, ở hiền gặp lành.

c) Chi tiết Tử Văn chết đi – sống lại và được nhận chức Phán sự (không bệnh mà mất): vừa thưởng công cho người ngay thẳng, vừa thể hiện khát vọng công bằng, ước mơ về một xã hội có công lí — người tốt được đền đáp xứng đáng.

→ Yếu tố kì ảo không chỉ tăng sức hấp dẫn mà còn là phương tiện để tác giả phản ánh hiện thực và gửi gắm lí tưởng, khát vọng công lí.

## 5. Một số thông điệp tiếp nhận từ tác phẩm

a) Ca ngợi tinh thần cương trực, dũng cảm, dám đấu tranh chống cái ác, bảo vệ chính nghĩa và lẽ phải.

b) Khẳng định niềm tin: chính nghĩa, công lí nhất định sẽ chiến thắng gian tà; kẻ ác rồi sẽ bị trừng trị.

c) Con người cần có bản lĩnh, khí phách, không khuất phục trước cường quyền, cái xấu.

d) Thể hiện tinh thần dân tộc (tướng giặc phương Bắc dù chết vẫn tác quái, cuối cùng bị người nước ta trừng trị).

## 6. Vai trò của lời bình ở cuối truyện

Lời bình cuối truyện ("Than ôi! Người ta vẫn nói: 'Cứng quá thì gãy'...") có vai trò:

- Thể hiện trực tiếp thái độ, quan điểm, tư tưởng của tác giả;
- Ca ngợi, khẳng định khí phách cứng cỏi, tinh thần cương trực, dám đấu tranh của kẻ sĩ (Tử Văn) — bác lại quan niệm "cứng quá thì gãy";
- Nêu bài học, triết lí cho người đọc: con người nên sống ngay thẳng, cứng cỏi, dám đương đầu với cái ác;
- Góp phần định hướng cách hiểu, cách đánh giá tác phẩm, làm tăng chiều sâu tư tưởng và tính triết lí cho truyện.

## 7. Đặt câu với các từ Hán Việt

a) cương trực: Ông tôi là người *cương trực*, luôn thẳng thắn đấu tranh với những việc làm sai trái.

b) khôi ngô: Cậu bé có khuôn mặt *khôi ngô*, tuấn tú, ai nhìn cũng mến.

c) phong độ: Tuy đã lớn tuổi, bác ấy vẫn giữ được *phong độ* đĩnh đạc, đường hoàng.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.