Sách bài tập Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài tập 6 trang 6 SBT Ngữ văn 10

Bài 1. Sức hấp dẫn của truyện kể   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đọc lại văn bản Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên trong SGK Ngữ văn 10, tập một (tr. 17 – 18), đoạn từ "Tử Văn vâng lời" đến "sai lính đưa Tử Văn về" và trả lời các câu hỏi:

1. Tóm tắt diễn biến của phiên toà xử án nơi cõi âm.

2. Xác định chi tiết có tác dụng xoay chuyển tình thế trong phiên toà. Sự việc ấy có mối liên hệ với chi tiết nào ở phần 2?

3. Theo bạn, yếu tố nào có ý nghĩa quyết định trong việc làm nên chiến thắng của Tử Văn trong cuộc tranh biện?

4. Phân tích một số chi tiết tiêu biểu trong đoạn trích thể hiện tính cách của nhân vật Tử Văn.

5. Giải thích ý nghĩa và đặt câu với các từ Hán Việt sau: cư sĩ, trung thuần, lẫm liệt, khoan dung, chí công.
(văn bản: Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên (Nguyễn Dữ))

Gợi ý trả lời

## Bài tập 6 (trang 7) — *Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên* (Nguyễn Dữ)

Đoạn trích (từ "Tử Văn vâng lời" đến "sai lính đưa Tử Văn về") kể lại cảnh Tử Văn bị bắt xuống Minh ti và cuộc xử án nơi cõi âm.

Câu 1. Tóm tắt diễn biến phiên toà xử án nơi cõi âm

- Tử Văn bị quỷ sứ bắt giải xuống âm phủ. Trên đường đi, chàng chứng kiến cảnh tượng ghê rợn (sông lớn, cầu sắt, gió tanh sóng xám, quỷ Dạ Xoa dữ tợn).
- Đến điện Diêm Vương, chàng bị quát mắng, buộc tội là kẻ "ngông cuồng" dám đốt đền, tội ác "không thể dung tha".
- Tử Văn một mực kêu oan, cứng cỏi trình bày sự thật và tố cáo tên tướng giặc họ Thôi (hồn ma Bách hộ họ Thôi) đã cướp đền, giả mạo Thổ thần, tác oai tác quái hại dân.
- Tên tướng giặc kiện ngược lại, ra sức vu vạ. Diêm Vương lúc đầu nghiêng về phía hắn, nghi ngờ Tử Văn.
- Tử Văn vẫn không nao núng, xin Diêm Vương sai người đến đền Tản Viên để tra xét cho ra sự thật.
- Tên tướng giặc hoảng sợ, vội tỏ vẻ "khoan dung" xin giảm án cho Tử Văn nhằm che giấu tội lỗi.
- Diêm Vương sinh nghi, cho người đi xác minh; sự thật đúng như lời Tử Văn. Kẻ gian bị trừng trị (lồng sắt, bỏ ngục Cửu U), Thổ thần được phục chức và ban thưởng, Tử Văn được minh oan và sai lính đưa về trần gian.

Câu 2. Chi tiết xoay chuyển tình thế và mối liên hệ với phần 2

- *Chi tiết xoay chuyển tình thế:* Lời Tử Văn xin Diêm Vương cho người đến đền Tản Viên để đối chứng, tra xét. Chính đề nghị này khiến thế trận đảo chiều: tên tướng giặc đang thắng thế bỗng hoảng sợ, giả bộ rộng lượng xin giảm tội cho Tử Văn để bưng bít; Diêm Vương nhờ đó sinh nghi và phát hiện sự thật.
- *Mối liên hệ với phần 2:* Sự việc ấy gắn liền với lời mách bảo, dặn dò của Thổ công ở phần trước — Thổ công đã kể rõ tội ác của tên tướng giặc và dặn Tử Văn: nếu xuống âm phủ bị Diêm Vương kết tội thì cứ xin đến đền Tản Viên để nhờ xác minh. Nhờ chuẩn bị ấy, Tử Văn mới chủ động nắm được chứng cứ và lật ngược tình thế.

Câu 3. Yếu tố quyết định chiến thắng của Tử Văn

Yếu tố có ý nghĩa quyết định là khí phách cứng cỏi, lòng dũng cảm và bản lĩnh kiên định đấu tranh đến cùng cho chính nghĩa của Tử Văn. Dù đứng trước uy quyền đáng sợ nơi cõi âm, bị dọa nạt, bị vu oan, chàng vẫn không run sợ, không chịu nhún nhường, một lòng tin vào lẽ phải và sự thật. Bên cạnh đó còn có sự trợ giúp của Thổ công và sức mạnh của chính nghĩa, của sự thật (bằng chứng ở đền Tản Viên). Song chính thái độ không khuất phục, dám đấu tranh của Tử Văn mới là điều kiện tiên quyết làm nên chiến thắng.

Câu 4. Phân tích một số chi tiết thể hiện tính cách Tử Văn

- *"Ngô Soạn này là một kẻ sĩ ngay thẳng ở trần gian"* và việc chàng một mực kêu oan, tâu trình đầu đuôi → thể hiện bản chất ngay thẳng, cương trực, dám nhận mình là kẻ sĩ giữ khí tiết.
- *Thái độ không hề run sợ trước Diêm Vương uy nghiêm và chốn địa ngục rùng rợn, "lời rất cứng cỏi, không chịu nhún nhường chút nào"* → thể hiện lòng dũng cảm, khí phách hiên ngang, bản lĩnh gang thép.
- *Việc chủ động xin được đến đền Tản Viên tra xét, đối chất* → thể hiện sự thông minh, tỉnh táo, tin vào sự thật và chính nghĩa, biết dùng chứng cứ để tự bảo vệ mình.
- *Quyết đấu tranh vạch mặt tên tướng giặc gian trá đến cùng* → thể hiện tinh thần chính trực, trọng công lý, không khoan nhượng với cái ác.

→ Qua các chi tiết đó, Tử Văn hiện lên là người trí thức Việt khảng khái, cương trực, dũng cảm, đại diện cho chính nghĩa và tinh thần dân tộc.

Câu 5. Giải thích ý nghĩa và đặt câu với các từ Hán Việt

a) cư sĩ: người trí thức có học sống ẩn dật, không ra làm quan (cũng chỉ người theo đạo Phật tu tại gia).
- *Đặt câu:* Ông là một cư sĩ thanh cao, suốt đời vui với sách vở nơi thôn dã, chẳng màng danh lợi.

b) trung thuần: trung thành và thuần hậu; tấm lòng trung trinh, chất phác, không pha tạp.
- *Đặt câu:* Tấm lòng trung thuần của người lính già khiến ai nấy đều cảm phục.

c) lẫm liệt: oai nghiêm, hùng dũng, đường bệ đến mức khiến người khác kính nể, khiếp sợ.
- *Đặt câu:* Vị tướng đứng hiên ngang với dáng vẻ lẫm liệt giữa ba quân.

d) khoan dung: rộng lượng, độ lượng, dễ tha thứ cho lỗi lầm của người khác.
- *Đặt câu:* Chúng ta nên có thái độ khoan dung với những người biết nhận lỗi và sửa sai.

e) chí công: hết sức công bằng, công bằng tuyệt đối, không thiên vị.
- *Đặt câu:* Người cầm cân nảy mực phải chí công vô tư thì dân mới tin phục.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.